Keytruda: Kanser İlacı Küresel Eşitsizliğin Simgesi Haline Geldi

Uluslararası bir gazetecilik araştırması, kanser ilacı Keytruda'nın küresel sağlıkta bir fay hattına dönüştüğünü gösterdi. Fiyatlandırma sistemleri, patent korumaları ve düzenleyici çerçeveler, hayat kurtaran tedaviye kimlerin erişebileceğini belirliyor. Uluslararası Araştırmacı Gazeteciler Konsorsiyumu (ICIJ) tarafından koordine edilen The Cancer Calculus projesi, 37 ülkeden 124 gazeteciyi bir araya getirdi. Proje, yüzlerce röportaj, özel fiyat verileri ve patent analizlerine dayanarak Keytruda'nın hem tıbbi bir dönüm noktası hem de eşitsiz erişimin simgesi haline geldiğini inceledi.

Keytruda, ABD'li ilaç şirketi Merck tarafından üretilen ve 2014'te onaylanan bir immünoterapi ilacıdır. En az 19 tümör türü için onaylı olan ilaç, milyonlarca insanın yaşam süresini uzattı, ancak aynı zamanda ilaç sektörünün en çok satanlarından biri oldu. 2025'te 31,7 milyar dolar satış geliri elde eden Keytruda, Merck'in toplam gelirinin neredeyse yarısını oluşturdu. İlaç, piyasaya sürülmesinden bu yana küresel ölçekte yaklaşık 163 milyar dolar gelir sağladı.

Araştırma, Merck'in hâkimiyetini sürdürmek için patent sistemini kapsamlı şekilde kullandığını ortaya koydu. Gazeteciler, 53 yargı alanında Keytruda ile ilgili en az 1.212 patent başvurusu tespit etti. Ana patentlerin 2028'de sona ermesi beklenirken, devam niteliğindeki patentler piyasa tekelini 2042'ye kadar uzatabilir. Bu, daha ucuz alternatiflerin piyasaya girişini geciktirebilir. Merck, eleştirileri reddederek başvurularının süregelen yenilikleri yansıttığını savunuyor.

Keytruda'nın fiyatları dünya genelinde büyük farklılıklar gösteriyor. Endonezya'da flakon başına yaklaşık 850 dolar iken, ABD'de 6 bin doları geçiyor. Yıllık tedavi maliyetleri Almanya'da 80 bin dolardan ABD'de 208 bin dolara kadar çıkıyor. Bu rakamlar, varlıklı ülkelerde bile kamu bütçelerini zorluyor. Erişim, sadece fiyata değil, gelir farklılıklarına da bağlı. ABD'de ortalama gelirli bir hasta yılda beş dozdan azını karşılayabilirken, Güney Afrika'da medyan gelir düzeyindeki bir kişi tek bir dozu bile karşılayamıyor.

Türkiye'de, Keytruda'nın fiyat politikaları, geri ödeme kuralları ve yargı süreçleri kesişiyor. İlaç, Temmuz 2025'te altı endikasyon için geri ödeme kapsamına alındı, ancak uygunluk kriterleri hâlâ uyuşmazlıklara yol açıyor. DW Türkçe'nin analizi, hukuki süreçlerin erişimde belirleyici olduğunu gösteriyor. Açık 34 iş mahkemesi dosyasının 10'unda, hasta yargılama süreci devam ederken hayatını kaybetti.

Araştırma, Keytruda'nın çoğu zaman gerekenden daha yüksek dozlarda uygulandığını da ortaya koydu. Dünya Sağlık Örgütü, akciğer kanseri hastalarında kiloya göre dozlama yöntemine geçilmesiyle küresel ölçekte 15 yılda 5 milyar dolar tasarruf sağlanabileceğini tahmin ediyor. Merck, doz önerilerinin klinik kanıtlara dayandığını savunuyor.

Merck, fiyatlandırma stratejisini savunarak Keytruda'nın fiyatının değerini yansıttığını belirtti. Şirket, erişimin çok boyutlu bir mesele olduğunu ve hasta destek programları yürüttüğünü ifade etti. Araştırma, Merck'in uygulamalarının benzersiz olmadığını, daha geniş ilaç endüstrisi dinamiklerini yansıttığını gösteriyor. Sonuç, bir ilacın hayatta kalma anlamına geldiği, ancak birçok kişi için erişilemez olduğu derin bir küresel uçurumdur.