Kurbanlık Fiyatları Yolda İkiye Katlanıyor

Türkiye'de mutfak enflasyonunun simgesi olan 'tarlada 5, markette 50 lira' denklemi, Kurban Bayramı öncesi hayvan pazarlarında yaşanıyor. Anadolu'dan gelen kurbanlıklar, büyükşehirlere ulaşana kadar akaryakıt, nakliye, çadır ve aracılık maliyetleriyle lüks tüketim ürününe dönüşüyor. Örneğin, Doğu Anadolu'dan İstanbul'a bir tırın nakliye maliyeti 90.000 TL'yi buluyor, bu da her hayvana yola çıkmadan önce 3-4 bin TL yol faturası bindiriyor.

Yol boyunca yaşanan stres ve sıcaklık nedeniyle oluşan canlı fire, besicinin ilk gizli maliyeti oluyor. Ancak asıl maliyet şoku büyükşehir girişlerinde yaşanıyor; İstanbul'da bir çadır parselinin 15 günlük kirası 120 bin TL'den başlıyor, bazı alanlarda 200 bin TL'yi aşıyor. Çadır ve bakım masrafları eklendiğinde, üreticinin ilk satıştan önce 150 bin TL harcaması gerekiyor.

Rakamlar arasındaki uçurum pazarın gerçek yüzünü ortaya koyuyor: Erzurum, Kars veya Amasya'dan çıkan 600 kilogramlık bir büyükbaş, üreticide 145-175 bin TL iken, İstanbul'da 240-350 bin TL'ye çıkıyor. Küçükbaş piyasasında ise 50 kilogramlık bir koyunun fiyatı üreticide 11-13 bin TL iken, büyükşehirlerde 22-25 bin TL'ye ulaşıyor. Hayvanın şehre gelmesiyle fiyatının neredeyse ikiye katlanması, üreticinin emeğinden çok sistemin boşluklarının bir sonucu olarak görülüyor.

Kurbanlık fiyatlarının yükselmesinde aracı zinciri başrol oynuyor; tüccarlardan yer tahsisçilerine kadar her el maliyeti artırıyor. Pazarlık anında devreye giren çığırtkanlar ve kesim organizatörleri de eklenince, bu görünmez halkalar fiyatların ahır çıkışından itibaren ikiye katlanmasına neden oluyor. Üreticiler, İstanbul'daki yer parasının Erzurum'daki bir yıllık yem maliyetini geçtiğini belirterek, fırsatçıların pazarın kapısında da beklediğini vurguluyor.