Patton'un Çanakkale Zaferi Yorumu Tartışılıyor: Sanders, Kemal Paşa ve Willers Karşı Tarafta...

I. Dünya Savaşı'nın 100'üncü yılı, 18 Mart Şehitler Günü ve Çanakkale Zaferi'nin ise 99'uncu yıldönümü etkinliklerle anılırken birbiri ardına yeni yayınlar yapılıyor. Yeni yayınlardan biri BBC mensubu gazeteci Jeremy Paxman'ın "İngiltere'nin Büyük Savaşı" adlı kitabı. Burada Amerikalıların II. Dünya Savaşı'ndaki efsanevi kahramanı General Patton'un teğmenlik döneminde Çanakkale savaşıyla ilgili değerlendirmesi de ele alınıp yorumlanıyor.

"Bütün Savaşları Bitiren Savaş"ın yüzüncü yılı dolayısıyla yayınlanan "İngiltere'nin Büyük Savaşı" başlıklı kitapta ABD'li efsanevi komutan George Smith Patton'un, henüz teğmenlik döneminde ve 1930'ların ortasında yaptığı Çanakkale savaşına ilişkin incelemesi de ele alınıp yorumlandı.

-SANDERS, KEMAL PAŞA VE WİLLERS-

Kitaba göre, I. Dünya Savaşı bittikten 20 yıl sonra, II. Dünya Savaşı başlamadan ABD ordusu yeni bir subay olan George Patton'dan Gelibolu savaşı konusunda bir bilimsel inceleme yapmasını istedi. Patton'un çalışması daha sonra makale olarak yayınlandı ve kitaplara da geçti. Patton'a göre Çanakkale savaşında özellikle gece operasyonlarında askerleri "dost ateşinden" korumak için İngilizlerce uygulanan "üniformalara beyaz işaret" çözümünde yeterince duyarlı davranılmadı. Üniformalarında beyaz parçalarla İngiliz askerleri Osmanlı nişancıları için daha kolay hedef oldu. Patton Çanakkale savaşının kaybedilmesinde en ağır eleştiriyi ise İngiliz komutanları için şöyle yaptı:

"İngilizleri yenen Türk Ordusu değildi, Hamilton, Stopford, Hammersley'i yenenler Von Sanders, Kemal Paşa ve Binbaşı Wilmer idi. İki takım komutan tarafları değiştirselerdi, inanılıyor ki çıkartma, bu kederli başarısızlıkta olduğu kadar büyük bir başarı olurdu."

-"TÜRKLER SAVAŞLARDA DENEYİMLİ..."-

Jeremy Paxman ise yeni kitabında Patton'un sözlerini "karakteristik bir şekilde saldırgan" olarak değerlendirirken özetle şöyle dedi:

"Daha iyi bir liderlik o günü kazanmış olabilir. Daha deneyimli Türklerin Müttefiklere her seviyede üstünlüğü gerçekse de burada bir şey var. İngiliz Savaş Bakanı Horatio Herbert Kitchner sadece bulabildiği generallerden yararlanabilmişti ve açık bir gerçek ki yeterince iyi değillerdi. Sergilenen ehliyetsizlik seviyeleri tüm girişimin; kıt kaynakları çöpe atan ve moralleri bozan yanlış yönlendirme, yersiz ve maliyeti yüksek özel bir gösteriden başka bir şey biçiminde değerlendirilmesini zorlaştırıyor. Sefer savaşta çarpışmaya gönüllü gençler ve onları yöneten yaşlılar arasındaki uçurumu sergiledi. Seferin başarısızlığı İngilizlerin Batı Avrupa'daki siperlere yönelmesi ve zafer için her zamankinden daha fazla kararlı olması anlamına geliyordu. Elbette savaş bütünüyle kazanılacaksa" diye değerlendirdi.

-YAZARIN BÜYÜK AMCASI ÇANAKKALE'DE ŞEHİT OLMUŞ-

Yazar Jeremy Paxman biyografisiyle ilgili bir ayrıntıyı paylaşırken büyük amcası tıp subayı Charles Edmund Dickson'un Çanakkale savaşı sırasında öldüğünü de kaydetti.

Türklerin Çanakkale Boğazı'nı geçmek isteyen İngiliz ve Fransız gemilerini engelledikleri ve tarihe Çanakkale Deniz Zaferi olarak geçen 18 Mart 1915 tarihli savaşta o gün üç İngiliz savaş gemisi batırıldı, üçü hasara uğratıldı. İngiliz savaş gemilerinin üçte ikisi bugün Çanakkale Boğazı'nın derinliklerinde yatıyor.

-KİTAPTAN-

-13-15 Ocak'ta İngiliz Hükümeti Savaş Konseyi Churchill'in planını ele aldı. Batı Avrupa cephesinde eşitlik sürüyordu. Churchill Çanakkale savaşını Almanların batıdaki güçlerini doğuya çekmesini sağlayarak zayıflatmak, Türkleri savaş dışı bırakmak ve kuzeydeki müttefik Rusya'ya yardım koridoru açmak için düşündü. Çanakkale saldırısı gemiler kıyıları ateşle döverken kara birliklerinin harekâtını da öngörüyordu. İngiltere'de bazı amirallerin mesela 73 yaşındaki en kıdemli amiral "Jackie" Fisher'in sert muhalefetiyle, ama çoğunluğun coşkulu kabulüyle karşılaştı.

-19 Şubat 1915'te İngiliz Amiral Sackville Carden Çanakkale boğazındaki Türk tabyalarına ateş açtı.

-25 Şubat 1915 tarihinde, Çanakkale Boğazı Yardımcı Amiral John de Robeck tarafından ikinci kez dövüldü.

-18 Mart 1915 günü Türkiye İngiliz ve Fransız donanmasını bozguna uğratarak saldırgan savaş gemilerini geri püskürttü.

-Kara operasyonlarını yönetmek için atanan General Ian Hamilton daha sonra anılarını anlatırken, "Çanakkale ile ilgili bildiklerim sıfırdı, Türklere ilişkin bildiklerim sıfırdı, kendi gücümüze ilişkin bildiklerim de sıfıra yakındı...' demişti. Hazırlık için bulabildiği tüm araştırma malzemesi, bir rehber kitabı ve seyyahların öyküleriydi.

-Ian Hamilton ilk aşamada İngiliz gemilerinin batması ve hasar görmesi üzerine kafasında daha önce yer eden ama uygulanmayan asıl planı uygulamaya karar verdi. Önce karadan Türk tabyalarının bozulması, sonra denizden ateş... Ne yazık ki onun için denizde karşılaştığı musibet her türlü sürpriz unsurunun kaybı ve Türklerin savaşmaya ara verip savunma hazırlıklarına girişmesi anlamına geliyordu. Onlara -daha sonra çağdaş Türkiye'nin kurucusu haline gelecek olan - genç, parlak bir Türk subayı olan Mustafa Kemal'e hayran olan ve destekleyen General Otto Liman von Sanders bahşedilmişti.

-Onbinlerce kişili takviye birlikleri ve silahlar Gelibolu yarımadasına getirildi ve yüksek yarlarda konuşlandırıldı.

-1915'te İngiliz Fransız birlikleri Gelibolu'ya gönderildiklerinde gönüllülerin büyük eğitim eksikliği verdi ve deneyimsizce yönetiliyorlardı. Birçoğu Çanakkale'ye -Lusitanya adı verilen transatlantik kadar şanssız olmamak şartıyla - denizaltılardan kaçabilecek kamulaştırılmış iki transatlantikle taşındı.

-Türk savunmasına komuta eden Binbaşı Wilhelm Willmer, von Sanders'e keyifle "düşmanın enerjik şekilde saldıramadığını' haber veriyordu. "Aksine düşman çekingence ilerliyor.' İnsanların cesurca ya da korkakça ölmeleri, inançlarının tam olması ya da yalnızca korkmaları önemli değil çünkü kıdemli subayları onları son derece yanlış sevk etmişti."