Tandır Kültürü, Kerkük'te Yaşatılıyor

Emrah Yorulmaz -  Asırlar öncesine ait olan tandır kültürü, gelişen teknolojiye rağmen Irak'ın kadim kenti Kerkük'teki atölyelerde devam ediyor.

Irak Kültür Bakanlığı tarafından 2010'da Irak kültürünün başkenti olarak isimlendirilen Kerkük, 5 bin yıllık medeniyetten geriye kalan harabeler üzerine kurulan tarihi bir şehir olarak birçok değere ev sahipliği yapıyor. Kerkük'teki zengin kadim kültürün bir parçası da tandır üretimi. Kerkük, tek başına Irak'taki fırınların tandır ihtiyacını karşılıyor.

Briyadi Mahallesi'ndeki atölye, Irak'ta tandır üretiminin yapıldığı tek merkez olarak biliniyor. Özel karışımla üretilen çamur, usta ellerde şekil alarak tandır halini alıyor. Irak'ın bütün köy, kasaba ve kentlerindeki ev ve fırınlara pazarlanıyor.

Tandıra özel toprak

Atölyede 15 yıldır tandır ustalığı yapan 65 yaşındaki Seyit Halit, tandır kültürünün Kerkük'te kuşaktan kuşağa aktarılarak bugünlere geldiğini söyledi. Tandıra özel toprağın, Taze ilçesinde bulunduğunu belirten Halit, bu toprağın kamyonunu 300 dolara satın aldıklarını aktardı.

Toprağı atölyelerine getirip ayrıştırma işlemini tamamladıktan sonra büyük kaplara koyup su, tuz ve samanla karıştırdıklarını anlatan Halit, "Yaptığımız çamuru bir süre beklettikten sonra işleme başlıyoruz. Yapmak istediğimiz tandırın çapına ve şekline göre ilk sırayı düzenliyoruz. O sıra kuruduktan sonra yeni bir sıra atıyoruz" dedi.

Müşterilerin isteklerini göz önünde bulundurarak tandırların büyüklüklerini belirlediklerini dile getiren Halit, "Tandır ev için isteniyorsa küçük, fırın için büyük olur. Kebap yapılacak toprak mangallar da yapıyoruz. Bir tandırın yapımı kış aylarında kuruma süresi uzadığı için 2 ay, yaz aylarında ise 15 gün sürüyor" diye konuştu.

"Irak'ta başka atölye yok"

Halit, kendileri dışında Irak'ta tandır yapan başka atölye olmadığını, bu yüzden tandırların sadece Kerkük'ten temin edildiğini belirterek, "Bu zanaata için özel toprak sadece Kerkük'te var. Mesela daha önce Bağdat'ta yapmaya başladılar ancak toprak uygun olmadığı için vazgeçtiler" dedi.

Tandır fiyatının da mevsimlere göre değiştiğini ifade eden Halit, kışın 150 dolara satılan tandırların yaz aylarında 80 dolara düştüğünü ifade etti.

" Norveç'e 5 adet tandır gönderdik"

Avrupa ülkelerine göç eden Kerküklü ailelerin yanlarında tandır götürdüklerini aktaran Halit, şöyle devam etti:

"Oraya gitmiş olsalar da kültürlerini unutmuyorlar. Norveç'e bir ay önce 5 adet tandır gönderdik. Avrupa'dan talebin artacağını düşünüyoruz. Çünkü buradan götüren kişilerde görenler de talep ediyor."

Gelişen teknolojiden etkilenmediklerini savunan Halit, "Çünkü halkımız da biliyor ki bu tandırlarda yapılan ekmek çok bereketli ve lezzetli oluyor. Tandırda yapılan ekmeğe hiçbir katkı maddesi konulmadığı için halk bu ekmeği tercih ediyor" sözlerini kullandı.

Atölyeden fırına

Erbil'de yaklaşık 15 yıldır tandır fırınında ustalık yapan Sadık Muhammed, somun ekmeği üreten dükkanların ekmek satışından hiçbir değişme neden olmadığını savundu.

Eski zamanlardan beri ekmeğin tandırda üretildiğini ifade eden Muhammed, "Ekmeği katkı maddesi olmadan yaptığımız için halk bizden vazgeçmiyor. Ekmeği sabah, öğle ve akşam üretiyoruz. Ürettiğimizi hemen satıyoruz. Günde yaklaşık 2 bin ekmek satıyoruz" diye konuştu.

Ekmeği tandırlarının sadece Kerkük'te üretildiğini dile getiren Muhammed, "Kerkük, Irak'ın tandır üretim başkenti olarak biliniyor, bütün şartlara uygun bir yer" dedi. - Kerkük