Türkiye'de Tarım Kooperatifleri Yapısal Sorunlarla Mücadele Ediyor

Türkiye'de kooperatiflerin sayısı artarken, pazar entegrasyonu ve finansman gibi alanlarda ciddi sorunlar yaşanıyor. TÜSİAD ve FAO iş birliğiyle gerçekleştirilen 'Türkiye'de Tarım Kooperatiflerinde İş Modelleri Araştırması' sonuçları, düzenlenen bir toplantıda kamuoyuyla paylaşıldı.

Toplantıda konuşan TÜSİAD Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı İzzet Özilhan, kooperatiflerin sürdürülebilir kalkınma ve gıda güvenliği açısından önemine vurgu yaparak, Türkiye'deki mevcut yapıların güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti. Özilhan, dünya genelinde kooperatiflerin önemli ekonomik güçler oluşturabildiğini belirterek, 2025 verilerine göre en büyük 300 kooperatifin toplam cirosunun 2,8 trilyon dolara yaklaştığını ve Avrupa'da tarımsal üretimin pazarlanmasında kooperatiflerin payının yüzde 40'ı aştığını açıkladı.

Türkiye'de köklü bir kooperatifçilik geleneği olmasına rağmen, bu yapıların beklenen ekonomik etkiyi yaratamadığını belirten Özilhan, yasal ve kurumsal sorunların yanı sıra finansmana erişimdeki zorlukların kooperatiflerin potansiyelini sınırladığını ifade etti. Üreticilerin, kooperatiflerin kurumsal kapasite ve ölçek eksiklikleri nedeniyle modern değer zincirlerine entegre olma konusunda zorlandığını söyleyen Özilhan, bu durumun tarımsal verimlilik ve rekabet gücü üzerinde olumsuz etkiler yarattığını dile getirdi.

FAO Türkiye Temsilci Yardımcısı Ayşegül Selışık ise, tarımsal kooperatiflerin en büyük sorununun üretimde değil, pazarda yaşanan güçsüzlük olduğunu ifade ederek, bu sorunu çözmek için 'entegre iş modeli' önerdiklerini açıkladı. Türkiye genelinde 48 kooperatifle yapılan analizlerin, pazara erişim zorlukları, finansman eksikliği, kalite standardizasyonu sorunları ve dijital altyapı yetersizliklerini ortaya koyduğunu belirten Selışık, mevcut desteklerin parçalı ve kısa vadeli kaldığını vurguladı.

Rapor, Türkiye'deki tarımsal kooperatiflerin pazarla entegrasyon durumunu kapsamlı bir şekilde analiz ederken, kooperatiflerin sayısının yüksek olmasına rağmen, pazara erişim, finansmana ulaşım, dijitalleşme, kalite ve kurumsal yönetişim alanlarında ciddi yapısal darboğazlarla karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor. Raporun önerdiği Kooperatifler Entegre İş Modeli (KEİM), kooperatiflerin daha rekabetçi bir yapıya kavuşmasını hedefleyerek, üretim planlaması, pazara erişim, finansman mekanizmaları gibi kritik alanları bütüncül bir iş ağı sistemi içinde ele almayı amaçlıyor.