Macaristan Başbakanı'nın Ziyareti Öncesi Türkiye'ye İşbirliği Mesajı

SELEN TONKUŞ - Macaristan Başbakanı Viktor Orban 17-18 Aralık'ta Türkiye'yi ziyaret edecek. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın şubat ayındaki Budapeşte ziyaretinden sonra yoğunlaşan ilişkilerin Orban'ın ziyaretiyle stratejik boyuta taşınması hedefleniyor.

Ziyaret öncesinde Macaristan'ın Ankara Büyükelçisi Janos Hovari AA'ya, ülkesinin Türkiye ile ekonomik, askeri ve kültürel ilişkilerini geliştirmeyi amaçladığını söyledi.

Hovari, Başbakan Erdoğan'ın şubat ayındaki ziyaretini hatırlatarak, "Ülkeler arasında bir sene içinde karşılıklı başbakan düzeyinde ziyaret çok nadirdir. Bu ilişkilerin çok iyi olduğunu gösterir" dedi.

Erdoğan'ın ziyaretinden sonra ilişkilerin yoğunlaştığını, karşılıklı ziyaretlerin arttığını belirten Hovari, Macar heyetinin ziyaretiyle iyi ilişkileri projelerle somutlaştırmak istediklerini ifade etti.

Hovari, Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi (YDSK) anlaşmasının, 1923 Dostluk Anlaşması'nın yıl dönümünde ve onun temeli üzerinde inşa edileceğini kaydederek, şöyle konuştu:

"Hükümetler değişti ama anlaşma geçerli kaldı. 18 Aralık'ta bu anlaşmayı bir nevi yeniliyoruz. Düşündük ki ziyaret, anlaşmanın yıl dönümünde olsun ki binlerce yıl birlikte yaşamış Macarlar ve Türklerin tarihi geçmişi olduğunu ama bugün de iki milletin iyi ilişkileri olduğunu göstersin."

Macaristan'dan vizesiz seyahat desteği

Macaristan, Türkiye'nin AB üyeliğini ilkesel olarak destekleyen ülkelerden biri. YDSK kapsamındaki anlaşmalardan birinin de vize kolaylaştırma anlaşması olduğunu belirten Hovari, Macaristan'ın, Türklerin Avrupa'ya vizesiz seyahatini de desteklediğini şu sözlerle ifade etti:

"Türkiye, AB için çok önemli.  Ben tarihçi olarak Türkiye'nin 16. yüzyıldan beri Avrupalı olduğunu biliyorum. Türkiye'deki devrimler, 18. yüzyıldan beri, 3. Selim zamanından beri Avrupalı düşünceyi takip ettiler. Türkiye Avrupalı, Türkiye Avrupalı, Türkiye Avrupalı. Herkes Avrupa'da bunu bilir. Türkiye, özellikle son 10 senede çok ileri gitti, dünyada çok güçlü oldu."

Yollar, boru hatları Macarlardan, insan ve ürün Türklerden

Macaristan ile 2008 yılında 1,9 milyar dolar olan ticaret hacmi, küresel ekonomik krizin etkisiyle 2009 yılında 1,4 milyar dolara geriledi. 2010 yılından itibaren yükselen ticaret hacmi 2010'da 1,8 milyar dolar, 2011'de ise 2 milyar dolara ulaştı. 2012'de Türkiye'nin Macaristan'a ihracatı 518 milyon dolarken, ithalatı 1,184 milyar dolar olarak gerçekleşti ve ticaret hacmi 1,7 milyar dolara düştü.

Hovari'ye göre, bu yılın sonunda ticaret hacmi 2,51 milyar doları aşacak.

2013'ün ilk 8 ayında 1,2 milyar doları Macaristan'ın Türkiye'ye ihracatı, 0,5 milyar doları ise Türkiye'nin Macaristan'a ihracatı olmak üzere toplam 1,7 milyar dolarlık ticaret yapıldığını aktaran Hovari, ticaret hacminin yıl sonuna kadar 2,5 milyar dolara ulaşmasını beklediklerini, hatta bunu da aşmasını umduklarını söyledi.

Türkiye'nin ülkesine daha fazla yatırım ve ihracat yapmasını istediklerini vurgulayan Hovari, cumhuriyetin ilk yıllarında Macar mühendislerin Türkiye'de demiryolları, 70'li yıllarda ise hidroelektrik santralleri yaptıklarını hatırlattı. Hovari, Macar şirketlerin yeniden Türkiye'ye, özellikle enerji sektörüne yatırım yapmak istediğini belirterek, Başbakan Orban'ın heyetinde 100'e yakın iş adamı olacağına dikkati çekti.

Hovari, iki ülkenin ticari ilişkilerinin gelişmesi için yeni ulaşım hattına ihtiyaç olduğunu vurgulayarak, Orta Avrupa'da Almanya ve Rusya arasında, batı-doğu şeridinde uzanan yollara alternatif olarak kuzey-güney ulaşım hattı yapmayı hedeflediklerini aktardı.

"Biz, Batı-Doğu ilişkilerinin esirleriyiz" diyen Hovari, şunları söyledi:

" Akdeniz'den Baltık Denizi'ne kadar yollar, nakliyat koridorları yapabilirsek, başka bir dünya olacak. Macaristan'da Türk ürünleri için pazar var ama yol yok. Yolları, boru hatlarını biz Çek Cumhuriyeti, Polonya, Slovakya ve Macaristan'dan oluşan Vişegrad ülkeleri olarak yapacağız, ama ürün ve insan sizde var. O yolları kullanmak için siz lazımsınız."

Avrupa'ya doğalgaz dağıtımında Türkiye ilk, Macaristan ikinci durak

Hovari, petrol ve doğalgaz boru hatları bakımından Türkiye'nin merkez ülke konumuna geldiğini vurguladı.

Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'yle imzalanan enerji anlaşmasına ve İran ile 5+1 ülkelerinin vardığı mutabakata değinen Hovari, "Macaristan ve Türkiye küçük bir Nabucco projesi yapabilir çünkü Türkiye'ye Irak'tan, İran'dan, Azerbaycan'dan çok gaz gelecek. Türkiye'nin enerji koridoru rolünden faydalanmak istiyoruz" ifadesini kullandı.

Hovari, Macaristan'ın Orta Avrupa'da Türkiye üzerinden gelecek gazın dağıtımı için merkez ülke olduğunun altını çizerek, ülkesinin "interconnector" (ara bağlayıcı) rolü olduğunu, dolayısıyla iki ülkenin enerji konusunda birbirine ihtiyacı bulunduğunu söyledi.

Hovari, şöyle konuştu:

"Büyük Türkiye ve Bulgaristan arasında 'interconnector' rolü oynamamız çok önemli. Balkan ve Orta Avrupa ülkeleri için de çok önemli. Vişegrad Dörtlüsü de Türkiye için çok önemli. Türkiye'nin bu bölgelere ihracatını teşvik etmek gerek. Batı Avrupa ülkelerinde Türkler çalışıyor ve oradaki iş hayatını iyi tanıyor, Türkiye ile aracılık yapıyorlar. Vişegrad bölgesinde Türk toplumu yok. Vişegrad ülkeleri ve Türk iş adamları arasında güven inşa etmek gerek."

Hovari, Macar iş adamlarının Türkiye'deki enerji santrallerinin restorasyonunu yapmak istediklerini de kaydetti.

Kanuni'nin türbesini bulmak için çalışmalar devam ediyor

Kültürel ilişkilere de değinen Hovari, başkent Budapeşte'de Yunus Emre Enstitüsü açıldığını hatırlatarak, "Ülkemize daha çok Türk öğrenci gelmesini istiyoruz" dedi.

Hovari, TİKA'nın ise Kanuni Sultan Süleyman'ın son seferini yaptığı ve vefat ettiği Zigetvar'da Türk evlerini ve Kanuni Camisi'ni restore ettiğini söyledi.

Macar arkeologların, Kanuni'nin türbesini bulmak için çalışmaya devam ettiğini anımsatan Hovari, çalışmaları şöyle anlattı:

"Arkeologların türbenin yeri hakkında yeni düşünceleri var. Uzmanlarımıza göre, Zigetvar'da bulunan Türbek köyündeki Katolik kilisesinde türbenin orada olduğuna ilişkin bir levha var ama son 20 senede iki kazı yapıldı ve türbe bulunamadı. Araştırmacılar anıt levhasının yanlış olduğunu söylüyor. Kiliseye 2 kilometre uzaklıkta bir Osmanlı kasabasının kalıntıları bulundu. Uzmanlar, şimdi türbenin bu kasabada olduğunu düşünüyor. Ancak buralar özel mülk olduğu için kazılar için izin almak gerekiyor. Arkeologlar çalışmalarına devam ediyor."

Hovari, Macaristan'ın Türkiye ile savunma sanayisinde de işbirliği yapmak istediğini belirterek, "Bir şey alıp satmaktan çok işbirliği, birlikte savunma projesi üretmek istiyoruz. Türkiye ve Polonya arasında olduğu gibi, Türkiye-Vişegrad ülkeleri arasında da savunma işbirliği olması gerektiğini düşünüyoruz" diye konuştu.

Orban'ın ziyareti

Orban, 17 Aralık Salı günü İstanbul'da Macar Kültür Merkezi ve Ticaret Evi'nin açılışını yaptıktan sonra, Ankara'ya geçecek. İki ülke arasındaki dostluk anlaşmasının 90. yıl dönümüne denk gelmesi dolayısıyla Macar heyeti tarafından özellikle seçilen 18 Aralık Çarşamba günü, iki başbakan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi (YDSK) kurulmasına dair Ortak Siyasi Bildiri'yi imzalayacak ve ilk toplantısına eşbaşkanlık edecek.

YDSK kapsamında enerji, ormancılık, çevre, su yönetimi, demiryolu, KDV muafiyeti, eğitim ve bilim, kültür, güvenlik alanlarında ilgili bakanlıklar arasında anlaşmaların imzalanması planlanıyor. Ayrıca TİKA ile Macaristan'ın Pecs Belediyesi arasında İdris Baba Türbesi'nin restorasyonu, TRT ile Macaristan Medya Hizmeti Destek ve Varlık İşletme Fonu (MTVA) işbirliği, Anadolu Ajansı (AA) ile Macaristan Haber Ajansı (MTI) arasında işbirliği anlaşması imzalanacak.

Türkiye ve Macaristan arasındaki diplomatik ilişkiler, 1923'te Dostluk Anlaşması'ndan beri kesintisiz devam ediyor. Macaristan'da 1989 yılında gerçekleşen rejim değişikliği ertesinde ivme kaydeden ilişkiler, Macaristan'ın 1999'da NATO, 2004'te AB üyesi olmasıyla çok taraflı boyut kazandı. - Ankara