Bulgaristan'ın Transit Geçişi Engellemesi, Uluslararası Hukuka Aykırıdır"

İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) , Bulgaristan'ın Türk nakliye araçlarının transit geçişlerini engellemesinin uluslararası hukuka aykırı olduğunu bildirdi.

İKV açıklamasında, Bulgar makamlarının daha önce de 7 Ekim 2013 tarihinde Türk araçlarının tümünü Kapıkule'den Bulgaristan'a giriş noktasında keyfi kontrollere tabi tuttuğu ve tüm araçlara gerçek dışı, haksız farklı gerekçelerle 1.500 ile 2 bin avro arasında ceza uyguladığı hatırlatıldı.

Bu cezayı vermemek için Bulgaristan topraklarına giremeyen araçlar yüzünden oluşan araç yoğunluğu sebebiyle giriş de yapılamadığı ve kilometrelerce uzunlukta kuyruk oluştuğu belirtilen açıklamada, Bulgaristan'ın bu kez iki ülke Ulaştırma Bakanları tarafından imzalanarak taahhüt altına alınan 2014 yılı ilk 6 ayı için 125 bin adet transit geçiş belgesinden sadece 5 bin adet belgeyi Türk tarafına teslim edip, kalan geçiş belgelerinin verilmesini Türkiye-Bulgaristan Kara Ulaştırması Karma Komisyonu toplantısı yapılması şartına bağladığı belirtildi.

Bu şekildeki geciktirmelerle Bulgar nakliyeciler lehine, Türk nakliyeciler aleyhine haksız rekabet yaratıldığı vurgulanan açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Zira bu sayede Uluslararası Nakliyeciler Derneği'nin verilerine göre de Türkiye'den Bulgaristan'a gerçekleşen 60 bin ihraç seferinden 50 bini Bulgar araçlarınca taşınmakta, sadece yüzde 20'si, yani 10 bin seferi, taşınan yükün sahibi olan ülkemiz nakliyecilerince taşınabilmektedir. Türkiye'den tüm Avrupa'ya yönelik ulaşım ve ihracat için büyük bir engel oluşturan bu durum uluslararası hukuka açıkça aykırıdır. Türkiye ve AB arasındaki Gümrük Birliği iki taraf arasında sanayi mallarına uygulanan tüm vergi, miktar kısıtlaması ve eş etkili her türlü önlemi yasaklamıştır. Oysa Türk taşımacısına uygulanan ve giderek boyutları artan bu tür uygulamalar ticareti engelleyici eş etkili önlem oluşturmaktadır ve Gümrük Birliği'nin ilkelerine kesinlikle aykırıdır."

AB Adalet Divanı'nın da birçok kararında bu hususu teyit ettiği vurgulanan açıklamada, "Divan'a göre; 'Gümrük Birliği malların serbest dolaşımını zorunlu kılar. Söz konusu özgürlük bir üye ülkenin transit malların dolaşımını engellemesi veya buna müdahalesi durumunda tam olarak gerçekleşmiş olmaz. Bu kapsamda Gümrük Birliği'nin bir sonucu olarak transit geçiş serbestisi genel bir prensip olarak kabul edilmelidir. Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliğini düzenleyen 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı'nın (OKK), bu Kararın AB Adalet Divanı kararları çerçevesinde yorumlanacağını öngören 66. maddesi karşısında, Divan'ın bu içtihadının Türkiye-AB Gümrük Birliği için de geçerli olacağı açıktır" denildi.

- Türkiye, DTÖ'ye şikayette bulunmalı

Açıklamada, ayrıca bu olayda yaşanan ulaşımı engelleyici önlemler ve transit geçiş kotalarının Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarına da aykırı olduğuna belirtilerek, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması'nın (GATT) 5. maddesinin DTÖ üyesi ülkelerin transit mal geçişlerini serbestleştirmelerini ve birbirlerine karşı sınırlama getirmemelerini öngördüğü ifade edildi.

"AB ve üye ülkeleri ile Türkiye de DTÖ'ye taraf olduklarına göre, bu ülkeler arasında transit geçişlere getirilen sınırlamaların da GATT'a aykırı olduğu tabiidir" denilen açıklamada, ayrıca 3-6 Aralık 2013 tarihlerinde Bali'de gerçekleşen DTÖ Bakanlar Konferansında, Bulgaristan'ın da dahil olduğu 159 ülkenin bir kez daha GATT'ın 5. maddesini vurgulayarak, 'Hiçbir üye ülke üzerinden transit geçişi engelleyemez, bu geçişlere izin verme hakkını caydırıcılık olarak da kullanamaz' kararı alındığı anımsatıldı.

Bu durumda konunun acilen Gümrük Birliği Ortak Komitesi ve Ortaklık Konseyi'nde ele alınması gerektiği kaydedilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Ancak özellikle nakliye kotaları sorunu bugüne kadar defalarca Türkiye tarafından gündeme getirilmiş, fakat sonuç alınamamıştır. Başvurulabilecek bir hukuki yol, bu tür korumacı ve gümrük vergisine eş etkili tedbir uygulayan ülkelere karşı bu uygulamadan zarar gören şirketlerin tazminat davası açması olabilir. Bu dava ilgili üye devletin yetkili makamına karşı, uygulamanın Türkiye-AB ortaklık anlaşmalarına ve 1/95 sayılı OKK'ye aykırılığı nedeniyle açılmalıdır. Ancak Bulgar yargı sistemi konusunda bizzat Komisyon tarafından yapılan eleştiriler dikkate alındığında, dava açmanın soruna çözüm getirmesi güç görünmektedir. Bu durumda davanın Avrupa Adalet Divanı'na yönlendirilmesini sağlayabilmek için, Üye Devlet Mahkemesi'nden bu anlaşmalardaki ilgili maddelerin yorumlanması için Avrupa Adalet Divanı'na ön karar için başvuruda bulunması da istenmelidir."

Söz konusu uygulamalar GATT Anlaşması'nın 5. maddesine de aykırı olduğundan Türkiye'nin konuyla ilgili olarak DTÖ'ye şikayette bulunarak ihtilafların çözümü mekanizmasını harekete geçirmesi gerektiği belirtilen açıklamada, "AB hukukunun koruyucusu konumunda olan Avrupa Komisyonu'nu da bu konuda gerekli takibatı yaparak Bulgaristan'ı uyarmaya ve Gümrük Birliği'ne aykırı bu tür uygulamaların kaldırılması için ön ayak olmaya davet ediyoruz" denildi. - İstanbul