Aym: Maaş Alabilmek İçin Boşanmak İyi Niyetli Bir Davranış Değil

Anayasa Mahkemesi, ölüm aylığı alabilmek için gerçekleştirilen boşanmada, tarafların iyi niyetli davranmadığını belirtti Anayasa Mahkemesi, ölüm aylığı alabilmek için gerçekleştirilen boşanmada, tarafların iyi niyetli davranmadığını belirtti. Erkeğin sorumluluklarından kaçmak için anlaşmalı boşanma çabasına girdiğine dikkat çeken Anayasa Mahkemesi, hakkın kötüye kullanılmasının hukuk devletinin koruması altında değerlendirilemeyeceğine hükmetti.

Zonguldak'ta ölen babasının emekli maaşını alabilmek için eşiyle anlaşmalı olarak boşanıp birlikte yaşamaya devam eden kadın, maaşı kesilince mahkemeye itiraz etti. İtirazı haklı bulan mahkeme, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK), maaş kesintisi uygulamasına gerekçe gösterdiği 56. maddenin "Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96. madde hükümlerine göre geri alınır" hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Yüksek Mahkeme, aynı konuda 3 farklı mahkemeden gelen başvurunun esasını inceleyerek, reddetti. Mahkemenin oy çokluğuyla aldığı karar Resmi Gazete'nin bugünkü sayısında yayınlandı. Kararın gerekçesinde, yasanın amacının, bir geliri bulunmayan ve evli olmayan kadınları yaşa bağlı olmaksızın ölüm aylığından yararlandırmak suretiyle korumak olduğuna dikkat çekildi. Söz konusu maddenin ölüm aylığı alma hakkının kötüye kullanılmasının engellenmek olduğunun belirtildiği gerekçede, "Uygulamada ölüm aylığı almaya hak kazanmak için gerekli olan "evli olmama" koşulu, boşanma ile aşılarak yasa koyucunun bir geliri bulunmayan dul veya bekâr kadınları koruma gayesi istismar edilmektedir. Bu şekilde gerçekleştirilen boşanmadaki erkek bir ailede koca olarak kendisine düşen sorumluluklardan kurtulma çabasına girmekte, eşler sanki resmi evliliklerini sürdürüyor gibi bir arada yaşamaya devam etmektedirler. Başka bir ifadeyle, ölüm aylığı alabilmek için gerçekleştirilen boşanmada, taraflar iyi niyetli davranmamaktadırlar" denildi.

-HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASI HUKUK DEVLETİNİN KORUMASINA GİREMEZ-

Hakkın kötüye kullanılmasının hukuk devletinin koruması altında değerlendirilemeyeceğinin ifade edildiği gerekçede, "Resmi evliliği olmadan birlikte yaşayanlar ile ölüm aylığı alabilmek için hakkını kötüye kullanarak resmi evliliğini boşanma ile sonlandırıp boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşamaya devam edenler söz konusu hakkı kullanmak bakımından eşit kabul edilemeyeceklerinden, bunlar arasında eşitlik karşılaştırması yapılamaz" denildi.

Ölüm aylığı, doğrudan sigortalıya ilişkin bir ödeme olmadığının belirtildiği gerekçede, ölüm aylığı alabilmek için öngörülen koşulun hakkın kötüye kullanılarak sağlanmak istenmesinin sosyal güvenlik hakkıyla bağdaştırılamayacağı kaydedildi. Anayasa Mahkemesi bu gerekçeyle Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56. maddesinin son fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına hükmetti. Karar oyçokluğu ile alındı.

-EŞİTLİK İLKESİNE AYKIRI-

Anayasa Mahkemesi Üyeleri Fulya Kantarcıoğlu, Serdar Özgüldür ve Engin Yıldırım çoğunluğun görüşüne katılmadı. Üye Kantarcıoğlu karşıoy yazısında, "Birisiyle evlenmeden birlikte yaşayan veya boşandığı eşinden başkasıyla birlikte yaşayan ya da boşanıp, eski eşiyle birlikte yaşayanla yalnız yaşayan kadınlar, yasalar karşısında bekâr sayılmaları nedeniyle aynı hukuki statüde olmalarına karşın, bunlardan sadece boşandıktan sonra eski eşiyle birlikte yaşayan kadının farklı kurallara bağlı tutulması eşitlik ilkesi ile bağdaşmamaktadır" dedi.

Üyeler Özgüldür ve Yıldırım ise karşıoy gerekçesinde, boşanılan eşle yeniden birlikte yaşama halinin, Anayasa'nın 20. maddesinde koruması altına alınan "özel hayat" tercihi olduğuna dikkat çekilerek, şu değerlendirmeye yer verildi:

"Kanun, boşandığı eşiyle bir arada yaşayan kişiyi aylıktan yoksun bırakırken, eşinden boşanmış, ancak gayri ahlâki ilişkiler ve yaşam tarzını benimsemiş kişiler yönünden hiçbir yaptırım öngörmediğinden, bu kişiler aylıklarını almaya devam edeceklerdir. Bu düşünce ve yaklaşım biçiminin toplumsal, ahlâki ve etik yönlerden haklı yönleri olabileceği düşünülebilir ve savunulabilirse de, Anayasa'nın koruması altındaki tüm özel hayat biçimlerinin toplumsal ve insani yaptırımlar dışında hukuki yaptırımlarla ve hak yoksunluğu sonucunu doğuran kurallarla cezalandırılması, aynı zamanda Anayasa'nın 2. maddesinde ifadesini bulan "hukuk devleti' ilkesine de aykırıdır." - Ankara