Dijital Eğitimden Geri Dönüş: İsveç ve Danimarka Öncülük Ediyor

2000'li yılların sonlarından itibaren eğitimde dijitalleşme başladı ve pandemiyle birlikte gelişmiş ülkelerde tamamen ekran üzerinden eğitime geçildi. Ancak çocukların okuma oranlarındaki azalma ve ekran bağımlılığı, okulları eski düzene dönmeye yöneltiyor. İsveç, okullarda ekran kullanımını azaltıp kitap, defter ve kaleme dönülen bir uygulama başlattı. Danimarka da benzer bir karar aldı. Almanya, Finlandiya, İngiltere gibi ülkelerde de ekran kullanımına kısıtlamalar getirildi. İsveç'te 2025'ten itibaren okul öncesinde dijital cihaz zorunluluğu kaldırıldı ve bu yıldan itibaren okullarda cep telefonu kullanımı yasaklanıyor. Ders kitabı temelli yeni müfredat 2028'de yürürlüğe girecek. Norveç'te de benzer bir durum var; 2016'dan beri dijitalleşmenin öncüsü olan Norveç, okuma becerilerindeki düşüş nedeniyle eğitim sistemini yeniden değerlendiriyor. Başbakan Jonas Gahr Store, '15 bin öğrenci ilkokulu düzgün okuma yazma bilmeden bitiriyor' diyor. Türkiye'de ise henüz tüm okullar genelinde uygulanan bir sistem yok; okullar bireysel inisiyatif alıyor. Dijitalden analoğa dönüşün karşısında duran teknoloji firmaları ve bazı eğitimciler, bunun öğrencilerin gelişimini etkileyeceğini düşünüyor.

Eğitimci Dr. Bahar Eriş, dijitalleşmenin hızlı ve kontrolsüz olduğunu belirtiyor: 'Danimarka gibi ülkeler teknolojiden vazgeçmek değil, aşırı dijitalleşmenin sonuçlarını düzeltme çabasında. Türkiye'de Fatih Projesi'nde teknoloji geldi ama içerik kalitesi yeterli olmadı, öğretmen eğitimi eşit seviyede olmadı.' Ekrandan okumanın yüzeysel olduğunu, basılı metnin daha iyi kavramayı desteklediğini vurguluyor. 'Tabletle okuyan çocukların uzun metinlere sabrı azalıyor, dikkat süreleri parçalanıyor. Dijital okuryazarlık temel beceri olsa da teknolojiyi ne için, ne dozda ve nasıl kullandığımız önemli.'

Eğitim Teknolojileri Uzmanı Murat Özkan, elle yazmanın beyinde yarattığı nöral hareketliliğin klavyeyle kıyaslanamayacak kadar zengin olduğunu belirtiyor. 'Teknoloji öğrenme sürecinde kaldıraç gibi konumlandırılmalı. Artırılmış gerçeklik veya simülasyon gibi uygulamalarla fark yaratılabilir. Pedagoji ve alan bilgisiyle bütünleşmeyen teknoloji öğrenmeye olumsuz etki eder. Sürekli ekran maruziyeti akademik başarıyı, odaklanma süresini ve sosyal empatiyi olumsuz etkiliyor. Tamamen tablete geçmek yerine gerektiğinde kullanılabilecek bir model izlenmeli.'