Hürmüz Boğazı Krizi ve Enerji Piyasalarında Normalleşme Süreci

İşgalci İsrail’in Lübnan’ı ateşkes kapsamı dışında tuttuğunu açıklaması ve bölgeye yönelik saldırılarını sürdürmesi, çatışmanın farklı cephelerde devam ettiğini gösteriyor. Buna karşın İran da Hürmüz Boğazı’nın yeniden kapandığını duyurarak, Lübnan cephesinin de sürece dahil edilmesini şart koşuyor. Washington cephesinden gelen açıklamalar ise diplomatik sürecin eş zamanlı olarak baskı diliyle yürütüldüğünü ortaya koyuyor.

Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olmayı sürdürüyor. Uluslararası enerji verilerine göre bu dar hat üzerinden günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol taşınıyor. Bu miktar, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birine karşılık geliyor. Aynı şekilde günlük 250 bin ila 275 bin ton LNG sevkiyatıyla küresel gaz ticaretinin de önemli bir bölümü yine bu geçide bağlı.

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Aslan, normal koşullarda dahi sınırlı kapasiteyle çalışan boğazda, enerji taşımacılığına ayrılabilen gemi sayısının günlük yaklaşık 80-90 ile sınırlı olduğunu belirtiyor. Savaş sürecinde bölgede oluşan yaklaşık 800 gemilik gemi birikimi dikkate alındığında, mevcut kapasiteyle bu birikimin hızla eritilmesi teknik olarak mümkün değil.

Krizin ilk günlerinde petrol piyasaları sert tepki verdi. Brent petrol fiyatı 119-120 dolar seviyelerine kadar yükselirken, ateşkes haberinin ardından fiyatlar hızla gerileyerek 93 dolar seviyesine indi. Ancak bu düşüş kalıcı olmadı. Piyasa kısa sürede yeniden 95-100 dolar bandına yöneldi. Prof. Dr. Murat Aslan, fiyat hareketlerinin yalnızca fiziksel arz kaybıyla açıklanamayacağını, piyasanın savaşın uzaması halinde oluşabilecek daha derin bir kriz ihtimalini de fiyatladığını vurguluyor.

Hürmüz Boğazı’nın açılması, enerji akışının kısa sürede eski seviyesine döneceği anlamına gelmeyebilir. Çünkü kriz yalnızca siyasi değil, aynı zamanda teknik ve lojistik bir boyut taşıyor. Savaş sürecinde bölgede yaklaşık 800 gemilik bir birikim oluştu. Boğazın mevcut kapasitesi dikkate alındığında bu birikimin kısa sürede eritilmesi teknik olarak mümkün görünmüyor. Buna ek olarak sigorta sisteminin yeniden kurulması, tankerlerin tekrar sigortalanması, ticari kontratların yeniden yapılandırılması ve zarar gören liman altyapısının devreye alınması gerekiyor.

Prof. Dr. Murat Aslan, bu nedenle teknik açılma ile fiili normalleşme arasında zaman farkı olduğuna dikkat çekiyor. Normalleşme sürecinin çoğu senaryoda 1–3 ay arasında gerçekleşmesi beklenmektedir. Hürmüz’e alternatif olarak öne çıkan hatlar, küresel enerji akışını tam anlamıyla ikame edebilecek kapasiteden uzak. Suudi Arabistan’ın doğu-batı hattı yaklaşık 7 milyon varil/gün, Birleşik Arap Emirlikleri’nin hattı ise yaklaşık 1.5-2 milyon varil/gün kapasite sunuyor. Bu iki hat birlikte değerlendirildiğinde bile, küresel piyasada yaklaşık 10 milyon varillik bir açık oluşuyor.

Doğalgaz tarafında ise tablo daha kırılgan. LNG taşımacılığında alternatif hatların sınırlı olması, Hürmüz’e bağımlılığı daha da artırıyor. Prof. Dr. Murat Aslan’a göre bu durum, yalnızca kısa vadeli bir arz sorunu değil, aynı zamanda kalıcı bir risk unsuru. Hürmüz’de yaşanan kriz, geçici bir kesinti olmakla birlikte küresel enerji piyasasında daha kalıcı etkiler yaratabilecek bir kırılmaya işaret ediyor. Piyasalarda oluşan risk primi, ticaret davranışlarını ve tedarik stratejilerini doğrudan etkiliyor.

Prof. Dr. Murat Aslan, bu sürecin sonunda oluşacak dengenin eski sistemden farklı olacağını vurguluyor. Daha yüksek risk primi ve daha temkinli ticaret yapısı öne çıkacak. Halihazırdaki tablo, ateşkesin tek başına krizi sona erdirmeye yetmeyebileceğini gösteriyor. Hürmüz Boğazı’nın açılması teknik olarak mümkün olsa da, sahadaki güvenlik riski, ekonomik kırılma ve tarafların stratejik hedefleri, sürecin kısa vadede tam anlamıyla normalleşmesini zorlaştırıyor.