Analiz - Türkiye-Batı İlişkileri Kopuyor Mu? - Son Dakika
Güncel

Analiz - Türkiye-Batı İlişkileri Kopuyor Mu?

Analiz - Türkiye-Batı İlişkileri Kopuyor Mu?

ABD İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra kurulan dünya düzeninin hala lideri ve küresel hegemonik konumdaki tek aktör.

14.09.2017 11:08
Twitter'da Paylaş Facebook'da Paylaş WhatsApp'da Paylaş

FUAT KEYMAN- ABD İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra kurulan dünya düzeninin hala lideri ve küresel hegemonik konumdaki tek aktör. Son 15 yıldır güç kaybetmesine ve başta Çin olmak üzere Türkiye, Rusya, Hindistan, Brezilya gibi Batı dışındaki aktörlerin dünya siyasetinde güç kazanmasına ve önemli konuma gelmesine rağmen, küresel düzeyde dünya liderliği konumu hala ABD'nin. Gelecek on yılda da bu durumun devam edeceğini öngörebiliriz.

Almanya dünya siyasetinin ve ekonomisinin büyük güçlerinden biri, Avrupa Birliği'nin (AB) lider konumundaki en güçlü aktörü ve üç milyona yakın Türkiyeli vatandaşımızın yaşadığı ülke.

ABD ve Almanya, Fransa ve Britanya ile birlikte siyaset, ekonomi, bilim ve teknoloji alanlarındaki önderlikleriyle bugün Batı dünyasının en güçlü ve önemli aktörleri.

Türkiye ise son on beş yıldır ekonomi, siyaset, dış politika, kentleşme alanlarında büyük bir dönüşüm süreci yaşayan, bölgesel güç-kilit ülke konumunda olan, küresel dünyanın önemli aktörlerinden biri. Dünya siyasetinde gücün küresel ölçekte dağılması ve 'Batı ve Ötekiler' tartışmasının önemli referans noktası. Batı hegemonyası dışındaki alanda, ekonomik ve siyasi olarak sert ve yumuşak gücü birlikte uygulamaya sokan yapısıyla bölgesel güç-kilit aktör.

Daha da önemlisi, 'Batı ve Ötekiler' tartışmasında Türkiye, Müslüman dünyanın tek seküler ülkesi. 'Batı ve Ötekiler' arasındaki gerek siyasi gerek coğrafi, gerekse de kültürel olarak en önemli "köprü" konumundaki ülke. İkinci Dünya Savaşı sonrası yeni düzende NATO, Avrupa Konseyi gibi Batı kurumlarında üye olarak yer alan Türkiye Batı'nın Doğu'ya açılan yüzü, Doğu'nun Batı ile bağlantı noktası.

Türkiye ABD'nin önemli müttefiki, Almanya ile en köklü ve yakın ekonomik ve kültürel bağları bulunan ülke.

Bu üç aktör arasındaki ilişkiler, bölgesel ve küresel barış, istikrar ve güvenlik için çok önemliyken, bugün Türkiye-ABD ve Türkiye-Almanya ilişkilerinde çok ciddi bir kriz ve güvensizlik yaşanıyor.

Dahası, Türkiye-ABD ve Türkiye-Almanya krizleri, bu ilişkilerin tarihlerinde ilk defa gördüğümüz son derece etkili ve çözümleri giderek zorlaşan krizler.

- Türkiye-ABD Krizi

Türkiye-ABD ilişkilerinde yaşadığımız krizi ele alırken sadece bir krizden değil, her biri çok önemli en az üç krizden bahsediyoruz:

15 Temmuz Darbe girişiminden bugüne giderek derinleşen ve ABD'de FETÖ'ye muğlak bakış ve Fetullah Gülen'in iadesi temelinde yaşanan kriz; Bugün yönetme ve denetleme kapasiteleri bitmiş "çökmüş devlet" niteliğinde olan Suriye ve Irak'ta DEAŞ'a karşı mücadele de ABD'nin, Türkiye'nin PKK'nın bir kolu olarak gördüğü PYD- YPG örgütleriyle yakın işbirliği ve ittifak ilişkisi temelinde çıkan kriz;

ABD'de önce Rıza Sarraf'ın tutuklanmasıyla başlayan, bugün eski Ekonomi Bakanı Zafer Çağlayan'ın ve Halk Bankası eski Genel Müdürü ve yöneticilerinin tutuklanma kararıyla devam eden hukuki-siyasal kriz. Bu üç krize ek, belki dördüncü (4) kriz olarak, ABD ve Türkiye'nin Ortadoğu ve küreselleşen dünya bakışında ve yaklaşımda giderek artan farklılaşmayla ortaya çıkan vizyon ve siyaset krizini ve Amerikan Başkanı Trump'ın daha önceki başkanlardan, örneğin Obama'dan farklı olarak, ABD içinde yaşadığı sorunların, yönetme kabiliyetindeki eksiklerin ve yargı gibi farklı aktörler tarafından dinlenmemesinin Türkiye-ABD ilişkilerinde yaşanan krizin çözümünde olumsuz rol oynayacağını unutmayalım.

Her ne kadar tarihsel olarak hep krizli dönemler yaşanmış olsa da, Türkiye-ABD ilişkilerinde bu derecede ve çok boyutlu bir kriz daha önce yaşanmamıştı. İki aktör arasında yaşanan güvensizlik giderek artıyor ve kriz çözümsüzleşiyor.

- Türkiye-Almanya-AB Krizi

Türkiye-Almanya krizi de çok boyutlu ve giderek derinleşen bir kriz:

(1) 15 Temmuz darbe girişi sonrası Almanya'nın darbeye ve darbecilere karşı muğlak tutumu;

(2) Almanya'nın PKK'ya karşı muğlak tutumu;

(3) İki aktör arasındaki söylem ve retorik savaşı;

(4) Almanya'nın Türkiye-AB tam üyelik müzakerelerini resmi düzeyde askıya alma isteği;

(5) Ülkedeki seçimlerde krizin kullanılması.

Bu anlamda, Türkiye-Almanya krizi çok boyutlu ve aktörler arasındaki güvensizliğin yüksek derecede olduğu bir kriz ve bu kriz sadece Berlin'de değil, Brüksel'de de yaşanıyor.

Her biri çok boyutlu olan bu iki kriz, bir taraftan Türkiye'nin kontrol edilmesini, dış politika vizyon ve stratejisine yön verilmesini, bu anlamda da Türkiye'nin 'bağımsız hareket eden aktör olmasını' sınırlamayı içeriyor. ABD ve Almanya'nın, Türkiye'nin bağımsız dış politika ve bölgesel aktör olma isteğinin ve hareketinin üst sınırlarının nerede olacağı üzerine düşüncelerinin, krizin çıkmasından ve bugün geldiği noktadan bağımsız olduğunu söyleyemeyiz. Türkiye ne kadar bağımsız ve bölgesel-küresel düzeyde etkili olacaktır sorusu, ABD ve Almaya karar vericilerinin en önem verdiği soru. Çıkar, iktidar ve güç ilişkileri, demokrasi ve insani durumdan önce geliyor; bu noktanın altı çizilmeli. Dünya siyasetinin büyük güçlerinin Çin, Hindistan, Rusya, Brezilya gibi bir Türkiye sorunu olduğunu söylemeliyiz.

Artık Türkiye-ABD, Türkiye-Almanya ve genel olarak Türkiye-Batı ilişkilerini ilgilendiren "Türkiye'yi kazanmak" ya da "Türkiye'yi kaybetmek" tartışması yok, "Türkiye ile ne yapacağız, nasıl bir ilişkiye gireceğiz" sorusu var.

Diğer taraftansa Türkiye'nin bu krizlere karşı güçlü olması, 'partiler-üstü bir duruşu' gerektiriyor ki, bu da var olan kutuplaşmayla mümkün değil. Bu krizlere karşı güçlü olmak, Türkiye'yi güçlü kılmak, ne kadar ülke içinde güçlü olunursa olunsun, tek aktör, tek kimlik, tek ideoloji, tek siyaset anlayışı ile mümkün gözükmüyor. Partiler, kimlikler, ideolojiler, tikel siyasetler üzerinde, farklılıklar içinde birlikteliğimizi sağlayacak partiler-üstü, kimlikler üstü bir duruşa ve hareket tarzına ihtiyaç var. Bunun da yolu demokrasi, ekonomi, eğitim alanlarında reform, birlikte yaşama kültürünün güçlendirilmesi ve eşit vatandaşlıktan geçiyor.

Batı'yla ilişkilerinde kriz çıkartma potansiyeli olan bu sorunlara karşı Türkiye mutlaka kendi içinde demokratik reform ve birlikte yaşama iradesinin güçlendirilmesi sürecine dönmeli, kutuplaşma sorununun çözümüne dönük olarak kültürel kimlikler arası diyaloğu güçlendirecek adımları atmalı.

[Prof. Dr. Fuat Keyman İstanbul Politikalar Merkezi direktörü ve Sabancı Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesidir]

Kaynak: AA

Son Dakika Güncel Analiz - Türkiye-Batı İlişkileri Kopuyor Mu? - Son Dakika

Sizin düşünceleriniz neler ?

  • Acun bombayı patlattı! Ronaldinho Survivor'a geliyor
    00:19 Acun bombayı patlattı! Ronaldinho Survivor'a geliyor

    Survivor All Star'da Acun Ilıcalı, efsane futbolcu Ronaldinho'nun yarışmaya konuk olacağını duyurdu. Ronaldinho, Sercan Yıldırım ile gösteri maçında yer alacak.

  • Sağlık Bakanlığı 27 bin sözleşmeli personel alacak
    00:13 Sağlık Bakanlığı 27 bin sözleşmeli personel alacak

    Resmi Gazete'de yer verilen ilana göre Sağlık Bakanlığı 15 bini hemşire, 2 bini ebe olmak üzere 27 bin personel alacak.

  • CHP, yönettiği Saruhanlı'da belediye başkan adayının başvurusunu yetiştiremedi
    20 Şub CHP, yönettiği Saruhanlı'da belediye başkan adayının başvurusunu yetiştiremedi

    Manisa'nın Saruhanlı ilçesinde CHP'li Belediye Başkanı Zeki Bilgin'in, yeniden aday gösterildiği ilçedeki adaylık başvurusu YSK'ya geç teslim edildiği gerekçesiyle kabul edilmedi. Parti yönetimi elektrik kesintisi nedeniyle listenin 17.08'de girildiğini öne sürerek itirazda bulundu.

  • Icardi'nin Ankaragücü tribünlerine yaptığı hareket infial yarattı
    20 Şub Icardi'nin Ankaragücü tribünlerine yaptığı hareket infial yarattı

    Ankaragücü-Galatasaray maçında tribünlerden çekilen bir görüntü infial yarattı. Söz konusu videoda Icardi'nin rakip tribünlere skandal bir hareket yaptığı görülürken, Ankaragücü kulübü TFF'ye başvuru yapacaklarını açıkladı. Sarı Kırmızılı bazı taraftarlar ise görüntünün montaj olduğunu ileri sürdü. Fenerbahçe Yönetim Kurulu Üyesi Burak Kızılhan ise hareketin seviyesizlik ve tribünleri sahaya indirme çabası olduğunu söyleyerek TFF'ye Icardi'nin PFDK'ya sevk edilmesi çağrısında bulundu.

  • İBB Başkan Adayı Murat Kurum canlı yayında İstanbul için yapılan son anket sonucunu paylaştı
    20 Şub İBB Başkan Adayı Murat Kurum canlı yayında İstanbul için yapılan son anket sonucunu paylaştı

    AK Parti'nin İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Başkan adayı Murat Kurum, katıldığı bir televizyon canlı yayınında önemli açıklamalarda bulundu. Kurum, İstanbul için yapılan son anketlerdeki durumu anlatarak, ''Anketlerde 1.5-2 puan öne geçtik.'' ifadelerini kullandı.

  • İsrail, Gazze Şeridi'nde Zeytun Mahallesi'ne askeri saldırı başlattı
    20 Şub İsrail, Gazze Şeridi'nde Zeytun Mahallesi'ne askeri saldırı başlattı

    İsrail ordusu, yüzlerce Filistinli ailenin yerlerinden edilmesinin ardından Gazze Şeridi'nin kuzeyindeki Zeytun Mahallesi'ne askeri saldırı başlattı. Hamas'ın altyapısına odaklanılacağı belirtilirken, binlerce Filistinli tekrar yollara düştü.

  • Arnavutluk Başbakanı Rama'dan Cumhurbaşkanı Erdoğan'a: Arnavutlarla yaptığınız iddiayı kazandınız
    20 Şub Arnavutluk Başbakanı Rama'dan Cumhurbaşkanı Erdoğan'a: Arnavutlarla yaptığınız iddiayı kazandınız

    Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ankara'ya resmi ziyarette bulunan Arnavutluk Başbakanı Edi Rama ile ortak basın toplantısı düzenledi. Arnavutluk'ta 3 ayda hastane inşa ettiklerini söyleyen Erdoğan, ''Bu konuda sayın Rama'yla iddiaya girmiştik. Hamdolsun 3 ay gibi rekor sürede hastanemizi inşa ettik.'' dedi. Rama ise Cumhurbaşkanı Erdoğan'a, ''Sizin söylediğiniz söz gerçekleştirilir. Verilen sözler tutulur. Arnavutlarla yaptığınız bu iddiayı kazandınız. Size alenen teşekkür etmek istiyorum.'' yanıtını verdi.

  • Fatih Erbakan'ın sözlerine BBP'den tepki: Özür dilemeye davet ediyoruz
    20 Şub Fatih Erbakan'ın sözlerine BBP'den tepki: Özür dilemeye davet ediyoruz

    YRP lideri Fatih Erbakan'ın, AK Parti'yle ittifak temaslarının kesilmesiyle ilgili olarak sarf ettiği ''Bize il ve ilçe adaylıkları yerine 2-3 Belediye Meclisi üyeliği teklif ettiler. Anketlerde binde 6-7 civarında oyu görünen BBP'ye teklif ettikleriyle aynı.'' sözlerine BBP'den tepki geldi. BBP Genel Başkan Yardımcısı Fehmi Güney yaptığı açıklamada, ''Kardeşlerimizin partisi olarak gördüğümüz YRP Genel Başkanı Sayın Fatih Erbakan'ı, partimiz ve mensuplarından özür dilemeye davet ediyoruz.'' ifadelerini kullandı.


Advertisement