Diyarbakır Bölge Firmaları Kredi Alabilmek İçin Merkezlerini Batıya Taşımak Zorunda Kalıyor Bölge...

Diyarbakır'da bulunan Dicle Toplumsal Araştırmalar Merkezi (DİTAM) tarafından Teşvik ve krediler Diyarbakır iş dünyasında ne kadar etkin projesi kapsamında yaptığı araştırmanın sonuçlarından ilginç veriler ortaya çıktı. Türkiye'de ki teşviklerin bölgelerarası gelişmişlik farkını dahada derinleştirdiğinin belirtildiği araştırmada, bankaların kredi kullandırmada batı ile doğu arasında ayrımcılık yaptığı, bölgedeki firmalara büyük zorluklar çıkardığı için firmaların merkezlerini batıya taşımak zorunda kaldığı kaydedildi. Bölgedeki il ve ilçeler ile batıdaki il ve ilçeler arasındaki gelişmişlik farkının da çok büyük oranda olduğunun belirlendiği araştırmada, Muş ile İstanbul arasındaki gelişmişlik farkı 11 katı bulurken, Van'ın Bahçesaray ilçesi ile Ankara ve İstanbul ilçelerindeki gelişmişlik farkının ise 100 kat olduğu bildirildi.

Dicle Toplumsal Araştırmalar Merkezi (DİTAM), Diyarbakır'da faaliyet gösteren sanayi ve hizmet firmalarının teşvik ve hibe alma hususundaki deneyimlerini, tercihlerini, sorunlarını, aldıkları desteklerin etkilerini belirlemek ve aynı zamanda firmalara kredi veren bankaların krediler kullandırma konusundaki yaklaşım tutum ve davranışlarını ortaya çıkarmak amacıyla yaptığı araştırmanın sonuçlarını Güneydoğu Gazeteciler Cemiyeti salonunda düzenlediği basın toplantısıyla açıkladı. Karacadağ Kalkınma Ajansı, Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası ile Diyarbakır Organize Sanayi İşi Adamları Derneği'ninde destek verdiği araştırmanın sonuçlarını açıklayan DİTAM Başkanı Mehmet Kaya, Türkiye'de yıllar itibarıyla uygulanan teşvik sistemleri incelendiğinde bölgesel önceliklere dayalı uygulamaların ağırlık kazandığının görüldüğünü söyledi.

TEŞVİKLER GELİŞMİŞLİK FARKINI DAHA DA ARTTIRDI

DİTAM Başkanı Mehmet Kaya, tarihi 1913 yılına dayanan ve asıl amacı bölgelerarası gelişmişlik farkını gidermek olan teşviklerin sağlıklı ve objektif bir ölçüm yapılmadan sunulduğu için bölgelerarası kalkınmışlık farkını gidermediği, aksine bölgeler ve kentler arasındaki gelişmişlik farkını daha da çok arttırdığını dile getirdi. 2007-2011 döneminde verilen teşviklerin durumunu incelediklerinde, Marmara bölgesi yüzde 35 pay ile dağıtılan teşvikin üçte birini alırken, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin yüzde 5, Doğu Anadolu Bölgesinin ise yüzde 4 ile son iki sırayı aldığını belirten Kaya, gelişmiş bölgeler çıkan teşvikten en fazla payı alırken, az gelişmiş bölgelerin en az payı aldığını görüyoruz. Bu durum bölgeler arası farkın daha fazla açılmasına neden olmaktadır dedi.

BAHÇESARAY BATI'DAKİ İLÇELERDEN 100 KAT DAHA GERİ

Gelişmiş ülkelerde de bölgelararası ve kentler arası gelişmişlik farkının bulunduğuna dikkati çeken DİTAM Başkanı Mehmet Kaya, ABD ve AB'de zengin bölge ile fakir bölge arasında 2 kat fark varken Türkiye'de ise bu fark 5 kat civarındadır. Sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasında İstanbul ile Muş arasındaki fark 11 katın üzerindedir. İlçeler bazında bakıldığında Van Bahçesaray ilçesi ile Ankara ve İstanbul'un merkez ilçeleri arasındaki fark ise 100 katı geçmektedir. 2007-2011 arasında Diyarbakır'ın

alınan teşvik belgesi sayısı bakımından 16. sırada, İstihdam acısından 25. sırada, yatırım tutarı bakımından ise 41 sırada yer aldığını belirten Mehmet Kaya, kişi basma düşen teşvik acısından ortaya çıkan durum çok daha kötüdür. On bin kişiye düşen teşvik belgesi ve istihdam sayısı bakımından Diyarbakır Türkiye'de 67 Sırada, yatırım tutarı bakımından ise 76. sırada yer almaktadır dedi.

Kentteki 40 bankanın müdürleri ile yüzyüze yaptıkları görüşmelerde bölgedeki firmaların krediye erişimde yaşadıklarını sorunlarında ortaya çıktığını belirten Mehmet Kaya, kredilerdeki duruma baktığımızda, İstanbul verilen banka kredilerinin yüzde 43'ünü alırken, Güneydoğu Anadolu bölgesi yüzde 3'ünü, Doğu Anadolu bölgesi yüzde 1'ni alarak son iki sırayı oluşturmaktadır. Kişi başına ortalama kredi kullanımında ise, bölge illeri son sıraları oluşturmaktadır. Diyarbakır ile kendinden daha düşük nüfuslu Kayseri ve Samsun ile karşılaştırıldığında şube sayısı, kullanılan kredi ve mevduat büyüklüğü bakımından Diyarbakır'ın iki katı civarındadır. Şube başına ortalama kredi verme bakımından Diyarbakır 34. sıradayken, Kayseri 9, Samsun 19 sıradadır dedi.

KREDİ KULLANIMINDA BÖLGE AYRIMI YAPILIYOR

Banka görevlileri ile yaptıkları görüşmelerde, firmalara kredi verilmesinde batı ile doğu ve güneydoğu bölgesindeki iller arasında ayrım yapıldığı, bölgedeki firmalara bir çok sorunlar çıkarıldığını da belirten Mehmet Kaya, şunları söyledi

Güneydoğu Anadolu Bölgesinde özelde de Diyarbakır'da girişimcilerin finansmana ve banka kredilerine erişimde ciddi zorluklarla karşılaştığı bilinmektedir. Bu durumun altında bir yandan 1990'lı yıllarda bu bölgeye ve Diyarbakır'a verilen banka kredilerinin geri dönüşünün istenen oranda gerçekleşmemesinden kaynaklanan kötü imaj yatarken, öbür yandan bölgenin ve kentin terör olayları ve güvenlik sorunları nedeniyle bankalar tarafından riskli olarak görülmesi yatmaktadır. Gerçekten de kentin eskiden gelen (Kredilerin battı il) imajı ile terörden kaynaklanan 'Şehir Riski' algısı nedeniyle bankaların kredi konusunda bölgedeki yatırımcılara karşı oldukça katı davrandığı, örneğin diğer bölgelerden istenen tutarın çok üstünde ekstra teminat isteğinde bulunduğu görülmektedir. Bu durum b ölgede ve Diyarbakır'da yatırımların ve kalkınmanın önünde duran önemli engellerden biridir dedi.

FİRMALAR KREDİ ALABİLMEK İÇİN MERKEZLERİNİ BATI'YA TAŞIYOR

Bankaların bölgedeki firmalara kredi vermede çıkardığı sorunlar nedeniyle bazı firmaların merkezlerini İstanbul ve Ankara gibi batı illerdine taşıdığına dikkati çeken DİTAM Başkanı Mehmet Kaya, Batı illerindeki uygulama ile burdakiler arasında fark var. bankalar aldıkları ipotek rakamının çok çok altında bir kredi çıkarıyorlar. Bankalar kredi karşılığının 3-5 katı bir gayrimenkulu teminat olarak almadan kredi vermiyor. Bürokratik olarak bir çok sorun çıkarıyorlar. Yani Batı illerindeki uygulamalar ile Doğu ve Güneydoğu illerindeki uygulamalar arasında büyük farklar var. Bunu bizzet banka müdürleri bize söyledi. Bu banka müdürleri batı illerinde görev yapıp bölgemize gelenler. Bazı firmalarımız ise bankalardan alacakları kredi miktarını arttırabilmek için şirketlerinin merkezlerini Ankara ve İstanbul'a taşımak zorunda kaldı. Globalleşen Dünya'da krediniz düşük olunca büyüme şansınızda yoktur diye konuştu.

BDDK'IN BÖLGE YAPILANMASI OLUŞTURULMALI

Sorunların çözülmesi için çözüm önerilerinide sıralayan DİTAM Başkanı Mehmet Kaya şunarı söyledi

Bölgede öz kaynak yetersizliği araştırma sonucunda önümüze konan önemli bir gerçektir ve teşviklerin başarıya ulaşmamasının en önemli nedenlerinden biridir, bu nedenle öz kaynak ve sermaye desteği önemli bir teşvik aracı olarak hayata geçirilmelidir. Bölgesel kalkınmanın sağlanması ve bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarının giderilmesi için bölgenin yapısına uygun, özgün bir teşvik desteğinin sağlanması gerekmektedir. Bölgenin rekabet edebilirliği için hammaddeye uzaklık, pazara uzaklık ve enerji temel kriterlerdir, bölgenin rekabet gücünün geliştirilmesi için söz konusu kriterlerin bölge için avantajlı hale getirilmesi gerekmektedir. Teşvik sistemi ve sunulan destekler tek başına bölgenin kalkınması için yeterli değildir, bölgede yatırım için uygun koşulların oluşturulması, yatırım altyapısının geliştirilmesi gerekmektedir. Verilen teşvik ve desteklerin yerelden verilmesi ve yerelden takibi ve denetiminin yapılacağı bir yapının kurulması gerekmektedir. Bölgede bankaların olumsuz uygulamalarını takip etmek ve önlemek amacıyla BDDK'nın bölge yapılanması oluşturulmalıdır. İmar sorunu kredinin önündeki en önemli engellerden biridir. Belediyeler bu konuda çalışma yapmalıdır.

Verilen teşviklerin bölgede yarattığı etki doğru ölçülmeli ve yeni teşvik bu kapsamda oluşturulmalıdır