Hürmüz Boğazı'nda İran'ın Stratejik Adaları: Savaşın Yeni Cephesi

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları bir ayı geride bıraktı. Savaşın bu aşamasında tüm gözler, dünya petrol ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'na çevrilmiş durumda. Tahran'ın saldırılara yanıt olarak attığı adımlardan biri de küresel ticareti doğrudan etkileyen bu boğazı kapatmak oldu. Basında yer alan bilgilere göre ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın bu hamlesine karşılık olarak Basra Körfezi'ndeki İran'a ait adaları işgal ederek Hürmüz Boğazı üzerindeki baskıyı kırmayı planlıyor.

İran'ın Basra Körfezi'nde irili ufaklı yaklaşık 400 adası bulunuyor. Bunların çoğu küçük ve ıssız olsa da bazıları ülke için hayati öneme sahip. Basra Körfezi'ni Umman Körfezi'ne ve oradan Hint Okyanusu'na bağlayan Hürmüz Boğazı, dünya petrolü ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir hat olarak biliniyor. İran'ın Hürmüz'ü kapatmasıyla birlikte, bölgedeki adalar savaşın seyrinde merkezi bir rol oynamaya başladı.

İran'a ait adalar, özellikle enerji ve turizm açısından büyük stratejik önem taşıyor. Aynı zamanda bu adalar, Birleşik Arap Emirlikleri ile yaşanan egemenlik tartışmalarının yanı sıra, dikkat çekici olaylarla da gündeme geldi. Basra Körfezi'ndeki en kritik adalardan biri Hark Adası. İran'ın petrol altyapısının kalbi olarak görülen ada, körfezin kuzeyinde ve ana karaya yaklaşık 30 kilometre uzaklıkta yer alıyor. Huzistan eyaleti açıklarında bulunan Hark, İran petrolünün büyük bölümünün dünyaya açıldığı nokta konumunda. İran'ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90'ı bu ada üzerinden gerçekleştiriliyor. İran Devrim Muhafızları tarafından sıkı şekilde korunan adaya giriş-çıkışlar özel izinle gerçekleştiriliyor. Bu nedenle Hark, 'yasaklı ada' olarak da anılıyor. 1980'lerde İran-Irak Savaşı sırasında sık sık hedef alınan ada, son olarak geçtiğimiz haftalarda ABD tarafından bombalandı.

Basra Körfezi'nin en büyük adası olan Keşm, 1400 kilometrekareyi aşan yüzölçümüne sahip. Bender Abbas kıyısında bulunan ada, Hürmüzgan eyaletine bağlı ve yaklaşık 15 bin kişilik bir nüfusa ev sahipliği yapıyor. 1979 devriminden sonra serbest ticaret bölgesi ilan edilen Keşm, İran Devrim Muhafızları için de kritik bir nokta. Adada denizaltılar, saldırı botları ve kıyı savunma sistemlerini barındıran gizli bir 'füze şehri' olduğu iddia ediliyor. Bölgede öne çıkan bir diğer ada ise Hürmüz Adası. Adını tarihsel Hormuz Krallığı'ndan alan ada, bir dönem Portekiz işgaline uğradıktan sonra İngiliz kontrolüne geçmiş, ardından İran'a devredilmiştir. Kırmızı kumsalları ve renkli dağları nedeniyle 'Gökkuşağı Adası' olarak da biliniyor.

Larek Adası, Hürmüz Boğazı açısından İran için kilit öneme sahip. Keşm'in doğusunda ve Hürmüz Adası'nın güneyinde bulunan ada, stratejik konumu sayesinde İran'ın boğaz üzerindeki kontrolünü güçlendiriyor. Analistlere göre, son dönemde gemiler Umman açıkları yerine Keşm ile Larek arasındaki rotayı kullanıyor. İran'ın bu hattı daha kolay kontrol edebilmesi nedeniyle burası 'güvenli koridor' olarak tanımlanıyor. Bazı iddialara göre İran'ın bu geçişlerden ücret aldığı öne sürülüyor. Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre en az bir gemi, geçiş için yaklaşık 2 milyon dolar ödeme yaptı.

Ebu Musa Adası, İran ile Birleşik Arap Emirlikleri arasında egemenlik tartışmalarına konu olan üç adanın en büyüğü. Yaklaşık 2 bin kişinin yaşadığı ada, İran ana karasına en uzak noktalardan biri. Sorunun kökeniyse 1900'lü yılların başına dayanıyor. 1971'de İran adanın kontrolünü ele geçirdi ve o tarihten bu yana anlaşmazlık devam ediyor. Benzer şekilde Büyük ve Küçük Tunb adaları da tartışmalı statülerini koruyor. 1971'de yaşanan çatışmalarda her iki taraftan toplam 7 kişi hayatını kaybetti. Bugün adalar İran kontrolünde bulunuyor.

Kiş Adası, İran'ın en önemli turizm merkezlerinden biri. Plajları, otelleri ve alışveriş merkezleriyle öne çıkan ada, aynı zamanda serbest ticaret bölgesi statüsüne sahip. Yabancı ziyaretçilerin vizesiz giriş yapabildiği nadir İran bölgelerinden biri olan Kiş, zaman zaman siyasi gelişmelerin de odağında yer alıyor. Mart 2007'de eski FBI ajanı Robert Levinson'un burada kaybolması uzun süre gündemde kaldı. ABD'li yetkililer 2020'de Levinson'un İran'da hayatını kaybettiğine inandıklarını açıkladı. Ada 2019'da İngiliz şarkıcı Joss Stone'un ülkeye girişinin engellenmesiyle gündeme geldi.