Vardar Nehri'ni Gerdanlık Gibi Süsleyen Yapı: Taş Köprü

MÜRSEL ÇETİN - Makedonya'nın başkenti Üsküp'te, 600 yıldır tarihe tanıklık eden ve Fatih Sultan Mehmed Köprüsü olarak da bilinen "Taş Köprü", Vardar Nehri'ni adeta bir gerdanlık gibi süslüyor. Köprü, sadece nehrin iki yakasını değil, aynı zamanda farklı kültürleri de birleştiriyor.

Bazı tarihi kaynaklarda yer verilen bilgilere göre, Vardar Ovası'nda, nehrin kenarında kurulan Üsküp, kuzeyi ve güneyiyle adeta iki farklı kendi andırıyor. Irmağın bir yanında Müslümanlar, Arnavutlar ve Türkler, diğer tarafında ise Hristiyanlar yaşıyor.

Üsküp'ün sembolü ve Osmanlı eserlerinden biri olarak bilinen Taş Köprü, Vardar Nehri'nin böldüğü şehrin iki tarafını birbirine bağlamak için inşa edildi.

Yapımına Osmanlı sultanlarından 2. Murad döneminde 1421 yılında başlanan köprü, 30 yıl sonra Fatih Sultan Mehmed zamanında tamamlandı. Bundan dolayı bu yapı, Fatih Sultan Mehmed Köprüsü olarak da anılıyor.

Katı taştan oluşan bloklardan 12 yarım yay kemere bağlanan sabit sütunlardan oluşan ve ortasında kitabesi yer alan köprü, 214 metre uzunluğa ve 6 metre genişliğe sahip. 13 kemer gözü bulunan köprü, şarkılara da ilham kaynağı oldu.

Üsküp'ün fethedildiği 1392-1469 yıllarını kapsayan belgeler, bu köprünün Fatih Sultan Mehmed tarafından yaptırıldığını gösteriyor. Kimi kaynaklarda ise köprünün Mimar Sinan tarafından restore edildiği bilgisi bulunuyor.

Üsküp'te kültür mozaiği

Kentin iki yakasını bir araya getirerek farklı din ve milletlerden vatandaşların kaynaşmasını sağlayan tarihi köprünün ikiye ayırdığı Üsküp, kültür mozaiğiyle dikkati çekiyor.

Üsküp'ün kuzeyinde Makedon nüfus yoğunlukta yaşıyor. Yüksek katlı binalar, devlet kurumları ve kalabalık trafik, kentin kuzeyinin en belirgin izleri olarak öne çıkıyor. Tarihi camiler, hanlar, hamamlar ve Türkçe konuşan insanların bulunduğu güney kesim ise Osmanlı-Türk kültürünü ayakta tutuyor.

Mihrabın dikildiği yer, köprüden geçenlerin dinlenmesini sağlayan teras, kenarlardaki rozet ve dairesel süslemeler ile ayaklarının ortancasında yer alan hol boşlukları, Taş Köprü'nün öne çıkan mimari özellikleri arasında yer alıyor.

Üzerinde bir zamanlar mihrap bölümü bulunan köprüde, eskiden görevlilerin beklediği bu yapı, onarım için yıkıldı.

Taş Köprü'nün sağ tarafındaki Burmalı Camisi ise 1925 yılında yıkıldı. Bu yapıda 1963'teki depremde ortadan kalkan ve 2. Murad dönemine ait olduğu bildirilen taş levha da 1909'da konuldu.

Vardar Nehri'ni adeta bir gerdanlık gibi süsleyen köprü, Osmanlı'nın bu topraklardan çekilmesiyle tarihte birçok kez hasar gördü, tahribata uğradı ve onarıldı. Bölgede, köprünün yaklaşık 10 yıldır yürütülen restorasyonlar nedeniyle eski güzel görüntüsünden çok fazla şey kaybettiğine inanılıyor. - Makedonya