İranlı ihracatçının yeni yolu kripto oldu

Haberde görüşüne başvurulan kaynaklara göre ihracatçılar artık yurt dışı kazançlarını İran'daki kripto borsaları üzerinden ülkeye getirebiliyor. Şirketler, dövizlerini önce devletin resmî kurundan bozdurmak zorunda kalmadan ithalatı doğrudan bu gelirle finanse edebiliyor. En çok kullanılan varlık Tether'in stablecoini USDT oldu. Devlete bağlı bir şirketin yöneticisi, ihracat ödemelerini kriptoyla almanın "tamamen olağan hâle geldiğini" söyledi. İran Merkez Bankası konuya ilişkin soruları yanıtlamadı.

İranlı yetkililer aynı zamanda yurt dışında tutulan ihracat gelirlerinin ülkeye dönmesini istiyor. İran Genel Teftiş Kurumu Başkanı Zabihullah Khodaiyan'ın haziranda açıkladığı verilere göre 20 binden fazla kişi ve şirket, 94 milyar euroyu ülkeye geri getirmedi. Rakam resmî açıklamaya dayanıyor ancak bağımsız bir denetimle doğrulanmış değil.

Bildirilen uygulama değişikliği, kriptonun her ihracatçı için resmen onaylandığı anlamına gelmiyor. Kamuya açık bir merkez bankası belgesi bulunmadığı için şirketlerin hukuki güvencesi ve uygulamanın kapsamı belirsizliğini koruyor.

RİYALDEKİ DEĞER KAYBI KRİPTO TALEBİNİ ARTIRDI

İran'ın kriptoya yönelmesinin arkasında ağır bir ekonomik baskı var. Ülkenin para birimi riyal, enflasyon ve yaptırımların etkisiyle 2018'den bu yana değerinin yüzde 90'ından fazlasını yitirdi. USDT, dolar cinsinden bir banka hesabı olmadan dolar değerine erişim sağladığı için öne çıkıyor. Düşük ücretleri nedeniyle bu transferlerde çoğunlukla TRON ağı kullanılıyor.

Kripto akışının ölçeği de dikkat çekiyor. Blok zinciri analiz şirketi TRM Labs, İran'a atfedilen 2025 kripto hacmini 9,9 milyar dolar olarak hesapladı. Analiz şirketi Chainalysis ise İran'ın 2025 kripto ekosistemini 7,8 milyar dolar olarak hesapladı. İki tahmin farklı adres atıfları ve ölçüm yöntemlerine dayanıyor. İran'daki madencilik faaliyetleri, sübvansiyonlu elektrikten yararlanarak enerjiyi sınır ötesinde taşınabilen Bitcoin'e dönüştürüyor. Bu tahminler, ülkenin ekonomisi ve dış ticaret ihtiyacı yanında küçük kalıyor. Kripto, bankacılık ilişkilerinin ve ticaret finansmanının yerini tam olarak almıyor.

ABD İRAN'IN DİJİTAL VARLIK SEKTÖRÜNÜ YAPTIRIM KAPSAMINA ALDI

İran'ın iç piyasada kriptoyu benimsemesi, ABD yaptırımlarını geçersiz kılmıyor. ABD Hazine Bakanlığının Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), yaptırım listesine aldığı İran merkezli kripto borsalarını ülkenin finans sektöründe faaliyet gösteren kuruluşlar olarak değerlendiriyor ve bu kuruluşların ABD'de bulunan veya ABD'li kişilerin kontrolündeki mal varlıkları bloke ediliyor. ABD'li kişi ve kuruluşlar, istisna tanınmadıkça bu borsalarla işlem yapamıyor. Yaptırım listesindeki bu borsalara maddi destek veren yabancı kişi ve kuruluşlar da ikincil yaptırım riskiyle karşı karşıya kalıyor.

Washington baskıyı son aylarda artırdı. ABD Hazine Bakanlığı 24 Ağustos'ta İran ekonomisindeki dijital varlık alanını yaptırım uygulanabilir bir sektör ilan etti. Bu adım, ABD yönetimine bu sektörde faaliyet gösteren veya sektörü destekleyen kişi ve kuruluşlara yaptırım uygulama yetkisi tanıyan 13902 sayılı Başkanlık Kararnamesine dayanıyor. Bessent, amaçlarının "bu rejimi ayakta tutan her ekonomik cankurtaran halatını kesmek" olduğunu söyledi.

Yaptırımlar bu yıl somut adımlarla ilerledi. OFAC 2 Haziran'da Nobitex, Wallex, Bitpin ve Ramzinex borsalarını yaptırım listesine aldı. TRM Labs'a göre bu dört borsa, 2025'te İran'a atfedilen kripto hacminin yaklaşık yüzde 78'ini, yani 7,7 milyar dolarını işledi. Tether, nisanda İran Merkez Bankasıyla bağlantılı olduğu bildirilen iki TRON adresindeki 344 milyon dolarlık USDT'nin dondurulmasına destek verdi. Temmuzda da İran Merkez Bankasıyla bağlantılı dört TRON cüzdanındaki yaklaşık 131 milyon dolarlık USDT donduruldu.

USDT hızlı sınır ötesi transfer sağlıyor. Tether tokenleri ihraççı düzeyinde dondurabildiği için bu yapı, merkezi ihraççısı bulunmayan Bitcoin'den ayrılıyor. İran Merkez Bankası kamuya açık bir düzenleme yayımlayana kadar uygulamanın kapsamı ve kalıcılığı belirsizliğini koruyor.