Van'da Tarım ve Hayvancılık Krizi

Haber: İshak KARA

(VAN) - Ekonomist ve vergi uzmanı Reşat Ebiri, Van'da kişi başına gelirin 5 bin 500 dolar seviyesinde kaldığını belirterek, tarım ve hayvancılık potansiyelinin kullanılmaması nedeniyle kentin ciddi kayıp yaşadığını söyledi. İstihdam uzmanı Sinan Ok ise son bir yılda bölgede 35 bin kişinin tarımdan koptuğunu, artan maliyetler ve yetersiz teşvikler nedeniyle üretimin gerilediğini ifade etti. Uzmanlar, yayla yasakları ve mevcut politikaların sürmesi halinde tarım alanlarının daralacağı, yoksulluğun artacağı ve üretimde ciddi düşüş yaşanacağı uyarısında bulundu.

Uzmanlar Van'da tarım ve hayvancılık potansiyelinin yeterince değerlendirilemediği ve bölgede gelir eşitsizliğinin arttığını ifade etti. Artan maliyetler ve destek yetersizliği nedeniyle üreticilerin tarımdan çekildiğini aktaran uzmanlar, üretim alanlarının daraldığını ve yoksulluğun derinleştiğini vurguladı.

Ekonomist ve vergi uzmanı Reşat Ebiri, Van'da kişi başına milli gelirin yaklaşık 5 bin 500 dolar seviyesinde olduğunu, İstanbul ve Kocaeli'nde ise bunun 20 bin dolara kadar çıktığını belirterek bölgeler arasındaki gelir farkına dikkati çekti. Ebiri, Van'da bunun 10–12 bin dolar seviyelerine çıkarılmasının hedeflenebileceğini ifade ederek, şöyle konuştu:

"Van'da kişi başına milli gelirden aldığımız pay 5 bin 500 dolar mertebesinde. Ortalama ise İstanbul ya da Kocaeli'nde 20 bin dolar. 'İstanbul ve Kocaeli'nin Van'dan farkı ne? Dört tane midesi mi var onların?' diye düşünürsünüz. Dolayısıyla dört misli farkı kapatmak anlamında, yani Van'da 5 bin 500 olmasın da 10 veya 12 bin dolar olsun deme durumumuz olabilir. TÜİK'in enflasyon verileri malum, yorum kaldırır. Bunu en iyi şekilde ENAG ile karşılaştırarak görüyoruz. ENAG'ın yaptığı açıklamalarda neredeyse iki misline yakın enflasyon rakamları açıklanıyor. Dolayısıyla bu konuda müphem durumlar var. Hala tabii TÜİK konusunda soru işaretleri mevcut."

"Bırakın Van üretsin, yayla yasaklamalarıyla tarım ve hayvancılığı engellemeyin"

Bölgede tarım ve hayvancılık, özellikle Van özelinde ciddi bir mağduriyet yarattı. Bizim 600 yayla ve meramız var. Türkiye'nin en çok yayla ve merasına sahip şehriyiz. Yayla ve meraların yüzde 10'u bizde. Bizim normalde 8,5 milyon küçük hayvan kapasitemiz var. Ancak şu anda bunun sadece 3,2 milyonunu kullanabiliyoruz. Yani aradaki fark neredeyse 5-6 milyon mertebesinde. Eğer bu potansiyeli kullanabilirsek, enflasyondan bahsediyoruz ya, TÜİK vs; bütün Türkiye'nin refahına katkı yapma şansımız var, kendi refahımızla beraber. Et ve süt üretimi arttığı için fiyatlar düşecek. Yani et ithalatı yapmamış olacağız; bu sebeple döviz çıkışımız olmayacak. Üstelik burada istihdam yaratacağız. Gıda enflasyonundan çok yakınıyoruz; işte o enflasyondan kurtulma şansımız var. Bırakın Van üretsin, yayla yasaklamalarıyla tarım ve hayvancılığı engellemeyin. Köyden insanlar kırsaldan kente göçmek zorunda kalmasın. Bırakın insanlar orada kalsın, üretsin. Teşvik edin, döviz memlekette kalsın. Üretelim, fazla üretelim. Ürettiğimizi de paylaşalım ve ekonomimiz iyiye gitsin. Bu potansiyelimiz fazlasıyla var. Dediğim gibi, bu potansiyeli kullanabilsek bütün Türkiye'nin ihtiyacına katkı yapma şansımız var."

"Bu yıl birçok alanın ekilmeyeceğini şimdiden öngörüp erkenden tedbir almak gerekiyor"

İstihdam uzmanı Sinan Ok ise Van'da tarım politikalarında ciddi kriz yaşandığını belirterek, yıllardır uygulanan teşvik ve yatırım politikalarının istihdam yaratma ve yoksulluğu azaltma konusunda etkili olmadığını ifade etti. Son bir yılda Van ve çevresinde yaklaşık 35 bin kişinin tarımdan koparak üretim dışına çıktığını aktaran Ok, şunları kaydetti:

"Tarım alanında çalışan her dört kişiden biri tarımı bırakmış. Bu da bu alanın yeniden ele alınması gerektiğini gösteren ciddi ve resmi bir veridir. Van'da bu yıl, eğer tarımla ilgili teşvik ve destek politikalarında yenilenmeye gidilmezse, tarım alanının çökeceği bir yıl var önümüzde. Son akaryakıt zamlarıyla birlikte çiftçinin mazot maliyetini karşılama gibi bir durumu söz konusu değil. Sadece mazotta değil, tohum ve gübrede de benzer bir durum söz konusu. Bu yıl birçok alanın ekilmeyeceğini şimdiden öngörüp erkenden tedbir almak gerekiyor."

"Van'da 300 ila 400 bin kişinin derin yoksulluk koşullarında yaşadığını biliyoruz"

Et fiyatlarının yıllar itibarıyla yüzde 200-300 arttığını tahmin edebilirsiniz. Yani bu, resmi verilerle de böyle. İnsanlar sağlıklı gıdaya ulaşabilmek için, daha ucuz et bulduklarında maalesef kuyruğa girmek zorunda kalıyor. Van'da derin bir yoksulluk sorunu var. Et kuyruğuna girme zorunluluğu bir göstergedir. Van nüfusu içerisinde 300 ila 400 bin kişinin derin yoksulluk koşullarında yaşadığını biliyoruz. Bu da SGK ve TÜİK verileriyle kıyaslandığında ortaya çıkan bir durumdur. Asgari ücretin bile altında yüz binlerce çalışan var. Bu yaşam koşullarında insanlar, nerede ucuz gıda veya giysi varsa kuyruğa girmek zorunda kalıyor.

"Yayla yasakları önemli bir sorun"

TÜİK'in son açıkladığı verilere baktığımızda, tarımda çalışan her dört kişiden biri son bir yılda işini bırakmış. Bu, üzerinde ciddi şekilde durulması gereken bir veridir. Zaten bölgede 135 bin olan tarım çalışanı sayısının 100 bin bandına düşmesi büyük bir kayıptır. Bu eğilim devam ederse, gelecek yıl on binlerce dönüm alanın ekilmemesi ya da yaylalara çıkılmaması söz konusu olabilir. Şu anda yayla yasakları da önemli bir sorun. Yasaklar nedeniyle gidilemeyen alanlar var. Tarım Bakanlığı'nın açıkladığı yönetmelik nedeniyle bazı yaylalara uzun süre çıkılamayacak. Bu tür uygulamalar tarımsal alanı daraltan politikalardır. Türkiye genelinde uygulanan politikalar Van'da aynı sonucu vermeyebilir. Bölgesel ihtiyaçlara göre yeniden düzenlenmesi gerekir."