Mersin'de Şarkılarıyla Ümmügülsüm Gecesi

Ümmügülsüm (4 Mayıs 1904 – 1975), Mısırlı bir hafız imamın kızı olarak, yoksulluklar içinde bir köyde doğar. Çocukken Ramazan aylarında çevre köylerde ilahiler okuyarak ailesine destek olur. Ancak sesinin güzelliği kısa sürede fark edilir ve herkes babası İbrahim Seyid el Baltacı'ya Ümmügülsüm'ü Kahire'ye götürmesini söyler. Hakikaten Ümmügülsüm, 1920'li yılların başına gelindiğinde babası tarafından Kahire'ye götürülür ve burada musiki eğitimini dönemin en tanınmış isimlerinden almaya başlar.

Yirmili yıllar Ümmügülsüm'ün Kahire'de hızla sesinin güzelliği sayesinde tanınmaya başladığı zaman dilimini oluşturmaktadır. Seçkin ailelerin konaklarında düzenlenen akşam toplantılarında aranan bir sanatçı olmuştur. Dönemin magazin dergilerinde haberleri yer almakta, Mısır'da konserler vermekte, plakları Türkiye dahil birçok Ortadoğu ülkesinde satılmaktadır.

Ümmügülsüm, 1930'lu yıllara gelindiğinde Şam, Trablusşam, Bağdat ve Kudüs'ü kapsayan bir turneye çıkar. Şöhreti, her yerde iyice artmıştır. Mısır Hanedanıyla ilişkileri gayet iyidir Ümmügülsüm'ün, Kral Faruk'un doğum gününde muhteşem bir konser de verdiği bilinmektedir. Mısır Radyosu'nun kendisiyle imzaladığı 1937 yılındaki anlaşmadan sonra yıllarca sürdüreceği ve her ayın ilk Perşembe gecesi saatlerce sürecek canlı yayınlanan konserleri Fas'tan Irak'a kadar bütün Arap memleketlerinde hayatı durdurmakta, herkes radyoların başına toplanmaktadır. Bu yıllarda Ümmügülsüm, Türkler tarafından da çok sevilerek dinlenmektedir.

Bu arada Mısır film piyasası sesli filmlerin ortaya çıkmasıyla Ortadoğu'da hala etkisini sürdüren şarkılı filmler furyasını başlatır. Tabi bunların hemen hepsi melodramlardan oluşmaktadır. İmkânsız aşk, en çok işlenen konudur. Buna İslam – Arap tarihi konuları da eklenir. Ümmügülsüm altı filmde başrol oynar ve Türkiye'de de gösterilen ve çok sevilen filmlerinin hepsinde şarkılar okur. Türkiye'de de sonradan benzerleri çok yapılacak olan şarkılı filmlerin atası, işte bu Mısır filmleridir.

Ümmügülsüm'ün sesi, kırklı yıllardan itibaren artık bütün Ortadoğu'da başarının doruklarındadır. Arap dünyasında, daha sevilen bir ses, daha çok dinlenen bir sanatçı yoktur. Cemal Abdünnasır'ın 1952'de Mısır'da yaptığı darbeden sonra da şöhreti artarak sürer. İsrail – Arap savaşları sırasında yenilen Mısır için büyük bir yardım kampanyası düzenler ve gelirini ülkesine bağışladığı sayısız konserler verir.

Ümmügülsüm, Mısır dışında Tunus, Libya, Sudan, Fas, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerde verdiği konserlerde devlet yöneticilerinden ve halktan muazzam ilgi ve saygı görür. Öldüğü 1975 yılındaki cenazesi, Mısır devriminin gerçekleştiği tahrir Meydanı'nda milyonlarca kişinin katılımıyla gerçekleştirilmiş ve o güne kadar görülmüş en büyük cenaze olmuştur.

İşte bu büyük sanatçıyı İçel Sanat Kulübü, Mersin'de Türk ve Mısırlı sanatçıların katıldığı, düzenlenen bir geceyle andı. Gece, Ümmügülsüm konusundaki yayınlarıyla da tanınan Mersin Üniversitesi Arkeoloji Bölümü öğretim görevlisi Murat Özyıldırım'ın Türk – Arap müzik ilişkileri ve Ümmügülsüm'ün hayat hikâyesini anlattığı bol ve ilginç görsellerle hazırlanmış renkli konuşmasıyla başladı.

Kültür Bakanlığı Devlet Korosu sanatçısı Neval Mercan, Ümmügülsüm şarkılarından bir seçkiyi Arapça olarak aralarında Mersin ve Gazi üniversitelerinden öğretim üyeleri, öğrencilerin de bulunan kalabalık bir dinleyici topluluğuna okudu. Belki salondakiler kadar izleyici de yer olmadığından salon dışında kaldı. Bu bakımdan organizatörlerin beklediğinden de daha çok katılımcı olması dikkati çekti.

Mısırlı udi Muhammed Farghaly ve oğlu kanuni Muhammed Farghaly'nin sazlarıyla ve bazı eserlerde sesleriyle de Neval Mercan'a eşlik ettiler. Ümmügülsüm'ün Ghannili şuveyye şuveyye, Ifrah ya Gelbi, Rubaeyyat el Hayyam, Faat el maad, Inta Omry gibi eserlerinden en güzel bölümler seslendirildi ve dinleyicilerden büyük alkış aldı.

Arada Latif Bolat, Niyazi-i Mısri'den dizeler okudu ve kendi iki bestesini de salondakilerle paylaştı. Mersinli dinleyicilerin Ümmügülsüm'ün yanı sıra Feyruz'dan, Ferid el Atraş'tan ve Sabah Fahri'den de eser isteklerinde bulunduğu ve sanatçılara coşkuyla Arapça eşlik ettiği gece, katkıda bulunanların ayakta alkışlanmalarıyla sona erdi.

Programla ilgili görüşlerini aldığımız Murat Özyıldırım, "Klasik Arap Musikisi programları daha da artarak Türkiye'de düzenlenmelidir. Ümmügülsüm, büyük bir değer olarak, vefatından yaklaşık kırk sene geçmişken, hala en parlak yıldız olarak karşımızda durmaktadır. Onun sesini, müziğini dinleyen kolay kolay vazgeçemez. Mardin'in birçok değerli sanatçıları da Ümmügülsüm'ün sesini çok iyi tanımakta onun eserlerini bilmektedir.

Türkiye'de Arap kardeşlerimizin yaptığı musikiyi elektronik seslerden kurtarıp tekrar klasik sazlara döndürmek için muhakkak eski sesleri yeni sanatçılara tanıtmalıyız. Kaliteyi arttırmak başka türlü mümkün değil gerçekleşmez. Bu anlamda Neval Mercan'ın ve baba – oğul Farghalylerin Mersin'deki konserini fevkalade önemli buluyorum. İnşallah benzer konserler Mardin başta olmak üzere güçlü musiki geçmişine sahip Türkiye kentlerinde tekrarlanır" diye konuştu.