Yrd. Doç. Dr. Erenel: (Asansör Faciası) Mevzuata Göre Kazada Sorumluluk İşverene Ait

İstanbul Kemerburgaz Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Yrd. Doç. Dr. Fahri Erenel, Mecdiyeköy'deki asansör faciasıyla ilgili olarak, "Kazada yasal mevzuat gereği sorumluluk işverene ait bulunmaktadır. Asansör üreticisi veya tedarikçisi firma ile yapıldığı düşünülen 'Asansör Tesis Sözleşmesi' ile her iki taraf arasındaki görev ve sorumlulukların da paylaşılmış olması gerekmektedir. Ancak bir kez daha tekrarlamak gerekirse İş Sağlığı ve Güvenliği ile ilgili her türlü mevzuat öncelikle işvereni işaret etmektedir" dedi.

Mecidiyeköy'deki asansör faciasından sonra gündeme gelen asansörler ile ilgili açıklamalarda bulunan Yrd. Doç. Dr. Fahri Erenel, iş kazalarının nedenleri açısından konu incelendiğinde ülkemizde, makinaların neden oldukları kazaların, %12-15 oranı ile dördüncü sırada yer aldığını belirterek, "İnsan-makine etkileşiminde oluşabilecek tehlikelerin üretim sürecinden itibaren ortadan kaldırılması, tam olarak kaldırılamıyorsa risklerin azaltılması için her türlü tedbirin alınması gerekmektedir" diye konuştu.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunun 4'üncü maddesine dikkat çekerek, "Kanunda işverenin, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğu belirtilmiştir. Yine bu madde de yer alan 'İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz' ifadesi işverenin sorumluluğunu pekiştirir niteliktedir" diyen Erenel sözlerini şöyle sürdürdü:

"Son asansör kazası mevzuatı bir kez daha incelememize yol açmıştır. Türkiye'de üretilen birkaç istisna dışında her türlü makine'nın üretimine ilişkin hususlara 2009 yılında yürürlüğe konulan 'Makine Emniyet Yönetmeliği'nde yer verilmiştir. Bu yönetmelik, binalarda kullanılan asansörler için 2003 yılında yayımlanan, asansörlerin ve bunlara ait güvenlik aksamlarının piyasaya arz edilmeden önce karşılamaları gereken temel sağlık ve güvenlik gereklerini açıklayan 'Asansör Yönetmeliği' gereklerine uyulmasını belirtmiştir. Bu yönetmelikte ise insan veya insan ve yüklerin taşınması amaçlı inşaat şantiyelerinde kullanılan asansörlerin yönetmelik kapsamında olmadığına yer verilmiştir. Bu durumda şantiyelerde kullanılan asansörler için 'Makine Emniyeti Yönetmeliği'nin EK-I'da yer alan 'Makinaların Tasarım ve İmali ile İlgili Temel Sağlık ve Güvenlik Kurallarına' uygun hareket edilmesi gerektiği düşünülebilir. Ancak bu yönetmelikte yer alan hususların büyük ölçüde üretici ile ilgili olduğu görülmektedir. Şantiye asansörlerinin işletme ve bakımına ilişkin detay bilgiler yer almamaktadır."

"ŞANTİYE ASANSÖRLERİ İÇİN AÇIK MEVZUAT YOK"

Binalarda mevcut asansörlerin işletme ve bakımına ilişkin faaliyetlerin ise 'Asansör Bakım ve İşletme Yönetmeliği' ile düzenlendiğini belirten Erenel, "Bu yönetmelik ile asansörlerin hizmete alındıktan sonra çevrenin, insanların ve canlıların sağlık ve güvenliğini tehdit etmeyecek şekilde kullanılmasını sağlamak üzere işletilmesi, bakımı ve yıllık kontrolleri için uyulması gereken kuralların belirlenmesi amaçlanmıştır. İncelendiğinde görüleceği üzere her konu detaylı bir şekilde hazırlanmıştır. Binalarda mevcut asansörler için bun kadar kapsamlı bir yönetmelik mevcut iken şantiyelerde kullanılan ve daha çok risk taşıyan asansörlerin işletilmesi ve bakımına ilişkin görev ve sorumlulukları açıklayan açık bir mevzuatın olmaması bir eksiklik olarak görülmektedir.

Bu eksikliği,2004 yılında yayımlanan 'İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin giderdiği söylenebilirse de şantiye asansörleri için ayrı bir yönetmeliğin olması veya binalara yönelik hazırlanan 'Asansörlerin İşletilmesi ve Bakımı'na ait yönetmeliğe, şantiye asansörlerinin işletilmesi ve bakımına ilişkin konuların ilave edilecek olmasının mevzuat eksikliğine çözüm olabileceği düşünülmektedir.

"MEVZUAT GEREĞİ SORUMLULUK İŞVERENİN"

Dolayısı ile meydana gelen kazada yasal mevzuat gereği sorumluluk işverene ait bulunmaktadır. Asansör üreticisi veya tedarikçisi firma ile yapıldığı düşünülen 'Asansör Tesis Sözleşmesi' ile her iki taraf arasındaki görev ve sorumluluklarında paylaşılmış olması gerekmektedir. Ancak bir kez daha tekrarlamak gerekirse İş Sağlığı ve Güvenliği ile ilgili her türlü mevzuat öncelikle işvereni işaret etmektedir." dedi.

NÜFUSUMUZUN YÜZDE 70'NİNİN GÜNDE ORTALAMA 5 KEZ KULLANDIĞI ASANSÖRLERDEN SADECE YÜZDE 16'SI GÜVENLİ

Bu arada, Türk Standartları Enstitüsü'nün 21 ilde yaptığı çalışma asansörlerin işletme ve bakımları üzerine önemle eğilmemiz gerektiğinin bir göstergesi olduğunu belirten  Erenel, konutlar ve işyerlerindeki asansörlerle ilgili değerlendirmelerde de bulundu.

Denetimi yapılan 20 bin 105 asansörün 14 bin 072'sinin yani %70'inin kullanılamaz durumda olduğunu, 2 bin 749'nun (%13) gerekli bakımdan geçtikten sonra çalıştırılabileceği belirlendiğini kaydeden Erenel, şunları söyledi:

"Nüfusumuzun yaklaşık %70'nin günde ortalama 5 kez kullandığı asansörlerden sadece %16'nın (3 bin 284) güvenli çıkması içinde bulunduğumuz riskli durumu açık bir şekilde ortaya koymaktadır.  Asansörlerde kaza yaşanmaması için yapılması gerekenler esasında son derece basit. Bunun ilk gereği 'Asansör Bakım ve İşletme Yönetmeliği'nde düzenlenen esaslara uymak." - İstanbul