Büyük Felaket'in 61 Yüzü: Filistin Mülteci Kampları

ULA ATAULLAH-KAYS EBU SEMRA- İsrail'in 1948 yılındaki kuruluş sürecinde  "Nekbe" (Büyük Felaket) olarak adlandırılan olaylar sırasında vatanlarından zorla çıkarılan yüz binlerce Filistinli, ülke içinde ve dışında oluşturulan 61 mülteci kampında zor şartlar altında hayatlarını sürdürüyor.

Filistin İstatistik Merkezi'nin verilerine göre Nekbe olayları esnasında, o zamanki nüfusun yüzde 67'sine tekabül eden yaklaşık 957 bin kişi yaşadıkları yerlerden zorla çıkarıldı ya da canlarını kurtarmak için bulundukları topraklardan ayrılmak zorunda kaldı. Yurtlarından ayrılan Filistinliler 1948'de ve takip eden yıllarda Gazze, Batı Şeria, Lübnan, Ürdün ve Suriye'de inşa edilen 61 mülteci kampında yaşamlarına devam etmek zorunda kaldı.

O tarihten bu yana nüfus artışıyla, geçen yılın sonuna kadar Filistinli mültecilerin sayısı dünya genelinde 5,9 milyona ulaşırken bunların yaklaşık 5,3 milyonu Birleşmiş Milletler (BM) Filistinli Mültecilere Yardım Ajansı'na (UNRWA) kayıtlı olarak görünüyor.

Gazze, Batı Şeria, Lübnan, Ürdün ve Suriye'deki 61 mülteci kampında 3,8 milyon Filistinli iskan ediliyor, bin 528 kişi de dünyanın çeşitli ülkelerinde mülteci statüsünde yaşıyor.

UNRWA'nın verilerine göre 1,3 milyon kişi Gazze'deki kamplarda, 914 bin kişi Batı Şeria'daki kamplarda, 447 bin kişi Lübnan, 2,1 milyon kişi Ürdün'de, yaklaşık 500 bin kişi de Suriye'deki mülteci kamplarında ikamet ediyor.

Büyük Felaket'in ardından vatanlarından ayrılan Filistinlilerin iskan edildiği mülteci kampları ve nüfus oranları şöyle:

Gazze

Ülke toprakları içinde yer değiştiren Filistinlilerin yoğun olarak sığındığı yerlerden olan Gazze'de 8 mülteci kampı bulunuyor. Gazze Şeridi'nin kuzeyinde yer alan Cibaliya Mülteci Kampı 108 bin Filistinliye ev sahipliği yapıyor. Bölgenin en büyük kampı olan Cibaliya 1987 yılında Filistin İntifadası'nın patlak verdiği yer olarak biliniyor. Akdeniz'in kıyısında yer alan Şati Mülteci Kampı'nda ise 82 bin Filistinli yaşıyor. Mısır sınırında yer alan Refah Mülteci Kampı'nda 99 bin kişi, El-Beric'te 31 bin, Gazze'deki en küçük mülteci kampı Deyr el-Belah'ta 20 bin 500, güneydeki Han Yunus'ta 68 bin, El-Megazi'de 24 bin, en kalabalık kamplardan Nusayrat'ta da 62 bin kişi ikamet ediyor.

UNRWA Direktörü Robert Turner, Gazze'nin yüzde 70'inin mültecilerden oluştuğunu ifade ederek, mülteci kamplarının da işsizlik, fakirlik ve nüfus yoğunluğu başta olmak üzere birçok sorunla karşı karşıya olduğunu belirtmişti.

Batı Şeria

İsrail'in 1948 yılında göçe zorladığı Filistinlilerin büyük bir kısmı da ülke toprakları içinde Batı Şeria'da inşa edilen kamplarda yaşamını devam ettiriyor.

Birzeit Mülteci Kampı'nda 132 bin, Ramallah'ın batısında yer alan ve 1949 yılında kurulan Deyr Ammar'da 2 bin 400, 1948 yılında kurulan Emari'de 10 bin 500, yine Ramallah kentinin kuzeyindeki Celezon Mülteci Kampı'nda 9 bin, 1972 yılında kurulan Silvad'da 600, Ein Arik'te 500, Batı Şeria'nın kuzey kesimlerinde yer alan ve 1952 yılında kurulan Nur Şems'te halihazırda 9 bin, 1950 yılında kurulan Tul Kerm'de 20 bin, 1949 yılında inşa edilen Ed-Dehişe'de 9 bin, 1950'de inşa edilen Beyt Cebrin'de 2 bin mülteci yaşıyor.

Batı Şeria'daki diğer mülteci kamplarından 1950'de kurulan Ayda'da 4 bin 700, 1950'de kurulan Asker kampında 16 bin, 1948'de inşa edilen Ein Beytu'l Maun'da 6 bin 700, 1952'de kurulan Ballate'de 23 bin 600, 1949'da kurulan El-Faria'da 7 bin 600, 1949'da inşa edilen El-Arub'da 10 bin 400, 1949'da Halil kentinde kurulan El-Fevvar'da 8 bin, Eriha'nın batısında 1956'da kurulan Akabat Cebr Kamp'ında 6 bin 400, 1953'te inşa edilen Cenin'de ise 16 bin Filistinli mülteci ikamet ediyor.

Lübnan

İsrail'in kuruluş sürecinde topraklarından ayrılmak zorunda kalan Filistinlilerin sığındığı komşu ülkelerin başında gelen Lübnan'da 12 mülteci kampı bulunuyor.

Lübnan'ın güneyindeki Sur kentinde 1936 yılında kurulan Er-Raşiydiyye'de 27 bin 500, 1948 yılında kurulan Burcu'ş-Şimali'de 20 bin, Sur kentinin girişinde El-Bass kampında 10 bin mülteci iskan ediliyor.

II.Dünya Savaşı'nda İngiliz ordusunun karargah olarak kullandığı 2.9 kilometrekarelik alana kurulan Aynu'l Helva, alan ve nüfus yoğunluğu bakımından ülkedeki en büyük kamplardan biri olarak biliniyor. "Lübnan'daki Filistinli mültecilerin başkenti" olarak bilinen kampta 48 bin kişi yaşıyor.

Lübnan'ın güneyindeki El-Miyye ve Miyye Mülteci Kampı'nda 4 bin 500, Dahiye el-Cenubiyye'de yer alan ve 1949'da kurulan Burc el-Beracine'de 16 bin, başkent Beyrut'ta 1949'da inşa edilen Şatilla'da 8 bin 500, arazisi Rum Kilisesi Vakfı'na ait Mar Elias'ta (Aziz İlyas) 600, 1956 kurulan ve büyük çoğunluğu Hristiyan olan Dabiyye'de 4 bin, ülkenin doğusunda 1948'de kurulan Veyfel'de (Celil) 8 bin, 1955'de kurulan El-Bedavi'de 17 bin, 1949'da kurulan Nehr el-Barid'de de 35 bin Filistinli mülteci ikamet ediyor.

1949 yılında kurulan ancak yıkılan kamplardan biri olan Tel ez-Zater, Lübnan iç savaşı sırasında 52 gün süren şiddetli bir ablukayla karşı karşıya kalmıştı. Su sıkıntısının yaşandığı kampta 1976 yılında çok sayıda kişi susuzluk sebebiyle hayatını kaybetmiş, kampın tahliyesinin kabul edildiği sırada silahlı çetelerin saldırısına maruz kalması sonucu yaklaşık bin 500 kişi hayatını kaybetmişti.

Nabatiyye kampında ise daha önce 5 bin kişi yaşıyordu. 1973'te İsrail hava saldırılarının hedefi olan kamp daha sonra kullanılamaz hale geldi.

Ürdün

Filistinli mültecilerin sığındığı komşu ülkelerden biri olan Ürdün'de ise 10 kamp bulunuyor.

Ürdün'de 1949 yılında kurulan ve ülkedeki en eski kamplar arasında yer alan Zerka 20 bin kişiye evsahipliği yapıyor. 1951'de kurulan İrbid'de 25 bin, başkent Amman'da 1952'de kurulan El-Hüseyin'de 29 bin, 1955'te kurulan El-Vihdat'ta 51 bin, 1967'de inşa edilen Sevf'te 20 bin, 1968'de kurulan Talibiyye'de 7 bin, 1968'de kurulan Marka kampında 53 bin, El-Hısn'da 22 bin, 1968'de kurulan Gazze'de 24 bin, yine 1968'de inşa edilen Baka kampında ise 104 bin Filistinli mülteci yaşıyor.

Suriye

Nekbe olaylarında Filistinlilerin sığındığı ülkelerden biri de Suriye oldu. Ancak, iç savaş nedeniyle Filistinliler ikinci kez mülteci durumuna düştü. 12 kampın yer aldığı Suriye'de 1950'de kurulan Dera'da 13 bin mülteci bulunuyor. 1957 yılında başkent Şam'da kurulan Yermuk Mülteci Kampı'nda UNRWA'ya göre 144 bin kişi yaşıyordu ancak kampın sakinleri 2011'de başlayan çatışmalar ve iç savaş nedeniyle göç etmek zorunda kaldı böylece bu sayı 18 bine geriledi.

1948'de kurulan Sebine 21 bin, Şam kırsalında yer alan ve 1948 yılında kurulan Kabr es-Sit 22 bin, Filistinli mültecilerin kaldığı en büyük kamp olarak bilinen En-Neyreb 19 bin kişi, Lazkiye 10 bin mülteciye ev sahipliği yapıyor.

1949'da kurulan Han eş-Şeyh'te 19 bin, başkentin batısında 1951'de kurulan Han Denun kampında 9 bin 500, 1948'de kurulan Caramana'da 18 bin 500, 1949'da inşa edilen Humus'ta 22 bin, 1950'de kurulan Hama'da 8 bin, Halep'in kuzeydoğusunda 1962'de kurulan Ayn et-Tel'de 5 bin 500 mülteci yaşıyor.

İsrail'in, 14 Mayıs 1948'de işgal ettiği Filistin topraklarında bağımsızlığını ilan etmesi sürecinde yerlerinden olan ve yurtlarını terk etmek zorunda kalan Filistinliler, her yıl 15 Mayıs'ı Nekbe (Büyük Felaket) olarak anıyor.