Türkiye İnsan Hakları Kurumu'na Yapılacak Başvurular 6 Ayda Karara Bağlanacak

İnsan hakları ihlali iddiasıyla gerçek ve tüzel kişiler, Türkiye İnsan Hakları Kurumu'na başvuru yapabilecek. İnsan hakları alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kendilerine yapılan başvuru üzerine veya resen incelemeye aldıkları ihlal iddialarıyla ilgili olarak Kuruma başvuruda bulunabilecek. Başvurulardan ücret alınmayacak, başvurular 6 ay içinde karara bağlanacak.

Türkiye İnsan Hakları Kurumu'nun İnsan Hakları İhlali İddialarına İlişkin Başvuruların İncelenmesine Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği Resmi Gazete'de yayımlandı, Yönetmelik, gerçek ve tüzel kişiler tarafından, insan hakları ihlali iddiasıyla Türkiye İnsan Hakları Kurumu'na yapılacak başvuruların incelenmesine ve sonuçlandırılmasına ilişkin usul ve esasları kapsıyor. Yönetmelik, 21 Haziran 2012 tarihli Türkiye İnsan Hakları Kurumu Kanununun 12. maddesine dayanılarak hazırlandı.

-BAŞVURULARDAN ÜCRET ALINMAYACAK-

Herkes, Anayasa, Türkiye'nin taraf olduğu insan hakları sözleşmeleri ve kanunlar ile tanınan temel hak ve özgürlüklerden herhangi birinin kamu gücü, özel hukuk tüzel kişileri ya da gerçek kişilerce ihlal edildiği iddiasıyla İnsan Hakları Kurumu'na bizzat, avukatı ya da kanuni temsilcisi aracılığıyla başvuruda bulunabilecek. Başvuru, ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilecek. Bu hak, muhtemel mağdurlar tarafından da kullanılabilecek. Tüzel kişiler kendilerini veya üyelerini ilgilendiren konularda başvuruda bulunabilecek.

Mağdur lehine gerçek ya da tüzel kişilerce yapılan başvurularda mağdur ya da varsa bir yakını ile iletişime geçilerek rızası aranacak. Rıza bildirilmemesi halinde, karar verilmesine yer olmadığına karar verilecek. Ancak, konusu suç teşkil eden hallerde ya da mağdurun menfaatine olan durumlarda rıza aranmayabilecek. Başvurulardan harç ve benzeri herhangi bir ücret alınmayacak.

-İNSAN HAKLARI ALANINDA FAALİYET GÖSTEREN STK'LAR DA BAŞVURU YAPABİLECEK-

İnsan hakları alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşları (STK) ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kendilerine yapılan başvuru üzerine veya resen incelemeye aldıkları ihlal iddialarıyla ilgili olarak başvuru yapabilecek. Başvuru yapılması halinde temsile ilişkin belge aranmayacak. Lehine başvuru yapılan mağdur ya da varsa bir yakını ile iletişime geçilerek rızası aranacak. Rıza bildirilmemesi halinde, karar verilmesine yer olmadığına karar verilecek. Ancak, konusu suç teşkil eden hallerde ya da mağdurun menfaatine olan durumlarda rıza aranmayabilecek. Başvuru hakkında verilen karar, başvurucuya ve lehine başvuru yapılan kişiye bildirilecek.

-İHBAR YOLUYLA BAŞVURU-

Kurumun görev ve yetki alanına giren konularda inceleme ve araştırma yapılmak üzere ihbarda bulunulabilecek. İhbarlar, niteliğine uygun düştüğü ölçüde, başvuruların incelenmesine ve sonuçlandırılmasına dair usul ve esaslara göre incelenir ve sonuçlandırılacak,

-RESEN İNCELEME-

İhlale dair emarelerin varlığı halinde, resen inceleme yapılmasına Kurul tarafından karar verilecek. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Başkan tarafından da resen inceleme kararı alınabilecek. Resen inceleme kararı alınmadan önce, ihlal mağdurunun ya da bir yakınının rızası aranacak. Ancak, konusu suç teşkil eden hallerde ya da mağdurun menfaatine olan durumlarda rıza aranmayabilecek. Resen inceleme, niteliğine uygun düştüğü ölçüde, başvuruların incelenmesine ve sonuçlandırılmasına dair usul ve esaslara tabi olacak.

-BAŞVURU YERİ VE USULÜ-

Başvurular Kuruma yapılacak. Başvuru, dilekçe ile doğrudan yapılabileceği gibi mektup ya da faks yoluyla, Kurumun resmî internet sitesinde bir örneği yer alan elektronik formun doldurulması suretiyle veya E-Devlet Kapısından yapılabilecek. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, bizzat ya da telefon yoluyla sözlü olarak da başvuru yapılabilecek. Telefon, faks ya da elektronik formun doldurulması yoluyla yapılan başvurularda, ıslak imzalı dilekçe veya formun ve ilgili belgelerin, başvurunun kayıt altına alınmasından itibaren 15 gün içinde Kuruma ulaştırılması zorunlu olacak. Aksi durumda, resen işlem tesisini gerektirmeyen başvurular hakkında incelenemezlik kararı verilecek. Engelli bireylerin başvurularını kolaylaştırmak için gerekli tedbirler Kurumca alınacak.

-BAŞVURU DİLEKÇESİ-

Başvuru dilekçesinde ihlal iddiası, iddianın dayanağını oluşturan olaylar açık ve anlaşılır bir şekilde ifade edilecek. İhlalin meydana geldiği yer ve zaman ile biliniyorsa ihlali yapan kişi ya da kurumlar dilekçede belirtilecek. Dilekçeler ıslak imza ile imzalanacak. Ancak, başvurunun mobil imza, elektronik imza veya Türkiye Cumhuriyeti kimlik kartı ile yapılmış olması durumunda ıslak imza şartı aranmayacak.

-BAŞVURU VE ÖN İNCELEME MASASI OLUŞACAK-

Başvuru ve Ön İnceleme Masası, Başkan tarafından uygun görülecek süre ve sıralamayla görevlendirilen yeteri kadar inceleme yetkilisi ile memurdan oluşacak. Masa, başvuruculara danışmanlık, sözlü başvuruların tutanağa bağlanarak kabul edilmesi, başvuruların kaydı ve koordinatöre sunulması işlemlerini yürütecek. Başvuru ve Ön İnceleme Masası tarafından ön incelemesi tamamlanan başvurular esas yönünden incelenmek üzere İhlal İddialarını İnceleme Birimi'ne gönderilecek. İnsan hakkı ihlali iddiasının açıkça dayanaksız olduğu anlaşılan,münhasıran başka kurum ve kuruluşların görev alanında olup Kurumun görev alanına girmeyen,insan hakkı ihlali niteliği taşımadıkça kişiler arasındaki özel hukuk ilişkilerinden kaynaklanan uyuşmazlıklara ilişkin olan, eksiklikleri süresinde tamamlanmayan, belirtilen şartları taşımayan ve verilen sürede eksikleri tamamlanmayan başvurular ile konusu ve başvurucusu yönlerinden mükerrer olan başvurular hakkında incelenemezlik kararı taslağı yazılarak İhlal İddialarını İnceleme Birimi'nin eşgüdümünden sorumlu kurum koordinatörüne gönderilecek. İncelenemezlik kararı İnsan Hakları Kurulu tarafından alınacak. İncelenemezlik kararı verilmesi halinde başvuru dilekçesi ilgili idareye gönderilebilecek.

-UZLAŞMA-

Kurum tarafından, temel hak ve özgürlüklere ilişkin bir müdahalenin varlığının tespit edilmesi halinde, ihlal kararı vermeden önce taraflara uzlaşma yolu önerilebilecek. Başvurunun esas yönünden incelemesi sonucunda; ihlalin varlığına, ihlal iddiasının reddine, karar verilmesine yer olmadığına, kurul tarafından karar verilecek.

-KURUL KARARLARI ÜZERİNE YAPILACAK İŞLEMLER-

Kararlar, tekemmül etmesini takiben en geç 5 iş günü içinde başvurunun taraflarına, ilgili kişi ve kurumlara gönderilecek. Gerekli görülmesi halinde Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulacak, Karar üzerine ilgili kişi, kurum ya da kuruluşlarca yapılması gereken işlemler ile alınması gereken önlemlerin takibi Birim tarafından yapılacak. Takibin, inceleme ve sonuçlandırmayı yapan inceleme yetkilisi tarafından yapılması esas olacak. Kurul kararı ve karar üzerine ilgili kişi, kurum ya da kuruluşlarca yapılan işlem ve alınan önlemler, kişisel veriler korunmak suretiyle, kamuoyu ile paylaşılabilir, özel olarak raporlanabilir ya da yıllık raporda dile getirilebilecek.

-KARARLARIN YENİDEN İNCELENMESİ-

Başvurunun tarafları, tebliğinden itibaren 30 gün içinde kararın maddi hata ya da çelişkiler barındırdığı iddiasıyla yeniden inceleme talebinde bulunabilecek. Yeniden inceleme talebine ilişkin dilekçede, maddi hata ya da çelişkiler gerekçeli olarak açıklanacak. Aksi halde, yeniden inceleme talebi reddedilecek. İnceleme talebi Kurul tarafından öncelikle görüşülerek kesin olarak sonuçlandırılacak.

-İNCELEME VE ARAŞTIRMANIN SONLANDIRILMASI-

İnceleme ve araştırmanın herhangi bir aşamasında ihlalin ortadan kalkması, başvurunun geri alınması ve benzeri hallerde inceleme ve araştırma sonlandırılarak karar verilmesine yer olmadığına karar verilecek. Ancak, aynı konuya ilişkin yaygın bir ihlal veya başvuru söz konusu ise ya da takibinde kamu menfaati görülmekte ise inceleme ve araştırma başvurudan bağımsız olarak sürdürülebilecek.

-KARAR VERME SÜRESİ-

Başvurular altı ay içinde karara bağlanacak. Bu sürenin aşılması halinde, gecikmenin gerekçesi talep üzerine başvurucuya bildirilecek.

-GİZLİLİK TALEBİ-

Başvurucunun veya mağdurun talebi üzerine ya da Kurumca gerekli görülmesi halinde, kişisel verilerin gizliliği ilkesi çerçevesinde, kişilerin kimliği ya da başvuru gizli tutulabilecek. Kişilerin kimliğinin ya da başvurunun gizli tutulması inceleme ve araştırmayı imkansız kılmakta ise, bu durum başvurucu veya mağdura bildirilir, kişinin gizlilik talebinden vazgeçmesi halinde inceleme sürdürülür, aksi halde karar verilmesine yer olmadığına karar verilecek.

-BAŞVURU İSTATİSTİKLERİ-

Başvuru istatistikleri, resmi istatistik programı kapsamında yıllık olarak hazırlanacak ve faaliyet yılını takip eden yılın şubat ayı içerisinde yayınlanacak. Gerek görülmesi halinde, farklı zaman aralıkları esas alınarak da istatistik yayınlanabilecek.

-BAŞVURULARA İLİŞKİN YILLIK RAPOR-

Yıllık raporda, ihlal edildiği tespit edilen hak ve hürriyetler, ihlal sebepleri ve alınması zaruri olan önlemler, kamu kurum ve kuruluşlarının insan hakları alanındaki performanslarının değerlendirilmesi, mevzuat değişikliği teklifleri, belirlenen istatistikler ile gerekli görülen diğer hususlar yer alacak. Rapor, Kurumun ilgili birimleri tarafından hazırlanır ve Kurulun onayına sunulacak. Rapor, faaliyet yılını takip eden yılın şubat ayı sonuna kadar tamamlanarak kamuoyuna duyurulur ve ilgili makamlara gönderilecek. Yıllık raporlar haricinde, belli konulara özgü raporlar da hazırlanabilecek.

-KURUMUN BAŞVURULARA İLİŞKİN VERDİĞİ KARARLARIN NİTELİĞİ-

Kurum kararları tavsiye niteliğinde olacak. Kararlar, başka bir organ ya da makamın onayına tabi olmayacak. Kuruma yapılan başvurular, diğer kamu kurum ve kuruluşlarına yapılacak müracaatlara engel teşkil etmeyecek. Kuruma yapılan başvurular, dava açma ve zaman aşımı süresini durdurmayacak.

-HÜKÜM BULUNMAYAN HALLER-

Başvuruların incelenmesinde ve sonuçlandırılmasında, bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde Kanun ve konuyla ilgili diğer mevzuat hükümlerine göre işlem yapılacak. Yönetmelik bugün itibarıyla yürürlüğe girdi.