Undp, Avrupa ve Orta Asya'da Yoksulluk, Eşitsizlik ve Kırılganlığı Araştırdı

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) İstanbul'daki yeni Bölgesel Merkezi tarafından yayınlanan araştırmada, Avrupa ve Orta Asya'nın gelişmekte olan ve geçiş dönemi ekonomilerinde, hatta üst orta-gelir grubundan bazı ülkelerde, rahatsız edici boyutta yüksek yoksulluk oranları görüldü.

UNDP'den yapılan açıklamaya göre, "Avrupa ve Orta Asya'nın Geçiş Dönemi ve Gelişmekte Olan Ekonomilerinde Yoksulluk, Eşitsizlik ve Kırılganlık" başlıklı çalışmada yer alan analiz, bölgedeki yoksulluk ve eşitsizlik eğilimlerini değerlendirirken, Dünya Bankası'nın Povcalnet adlı küresel yoksulluk veri tabanını kullandı.

Elde edilen veriler, yoksulluğun ortadan kaldırılmasında güçlüklerle karşı karşıya olan söz konusu ülkelerin, ayrıca yüksek oranda veya artmakta olan biçimde gelir eşitsizlikleri yaşadıklarını da ortaya koydu. Bir diğer eşitsizlik unsuru da bu bölgede erkekler ve kadınlar için beklenen yaşam sürelerinin, pek çok ülkeyi kapsayan küresel ortalamalara kıyasla azalması oldu.

UNDP'nin İstanbul Bölgesel Merkezi'nden Kıdemli Stratejik Danışman Ben Slay, araştırmaya ilişkin değerlendirmesinde, "Bu ülkelerin sosyalizm sonrası geçmişi, görece eşit gelir dağılımlarını, sosyal hizmetlere görece geniş bir erişimi, toplumsal cinsiyet konusunda da yine görece küçük eşitsizlikleri ardında bırakmıştı. Ancak şu anda bu avantajların kaybedilmekte olduğuna, ayrıca eşitsizlik ve kırılganlık sorunlarının da diğer bölgelerdeki gelişmekte olan ülkelere yaklaşmakta olduğuna dair rahatsız edici göstergeler ile karşı karşıyayız" ifadelerini kullandı.

Bölgede yaşam süresi de düşüyor

Araştırmaya göre, gelir yoksulluğu, refah düzeyi daha düşük olan eski Sovyet cumhuriyetlerinde ciddi bir sorun teşkil etmeye devam ediyor. Eldeki en güncel verilere göre, örneğin 2010 yılında Gürcistan'daki nüfusun üçte biri aşkın kesimi günde 2,15 doların altında bir gelirle, yani aşırı yoksulluk düzeyinde yaşamaktaydı. Tacikistan, Kırgızistan ve Ermenistan'da, nüfusun dörtte bir ila üçte biri arasında bir kesim, bir başka deyişle yaklaşık 6,7 milyon kişi, aşırı yoksulluk koşulları altında yaşıyor.

Bölgede yoksulluk riski, özellikle kırsal kesimde yaşayanlar açısından daha da yüksek. Yoksulluk riski, aralarında eğitim, sağlık, bilim ve sanat alanında çalışan kamu görevlileri ve tarım işçileri gibi çalışmakta olan yoksulların da bulunduğu, geçiş ekonomilerindeki "yeni yoksullar" için de yüksek düzeyde seyrediyor.

Araştırma ayrıca bölgede eğitime kaydolma eğilimlerinde de kaygı verici bir takım eşitsizlikleri ortaya koydu. Arnavutluk, Karadağ ve Türkiye gibi ülkeler, okul öncesi eğitime kaydolma oranlarında son 10 yıl içinde ciddi yükselişler kaydetti. Ancak Azerbaycan, Bosna-Hersek, Kırgızistan, eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya, Tacikistan, Türkiye ve Özbekistan'da çocukların üçte birden daha azı okul öncesi eğitime kaydedildi. Bu ülkeler, söz konusu oranlarla orta gelirli ülkeler ortalamasının epeyce altında yer aldı.

Kadınların erkeklere oranla kazandıkları geliri yansıtan cinsiyet uçurumu, bölgenin büyük çoğunluğu açısından  küresel ortalamaların altında yer alıyor. Bölgede kadınların işgücüne katılım oranı erkeklerin katılım oranından daha düşük olsa da, özellikle eski Sovyet cumhuriyetlerinde kadın ve erkeklerin iş gücüne katılım ve işsizlik oranları arasındaki fark, küresel ortalamalara kıyasla daha iyi bir durumda bulunuyor.

Yaşam süresi beklentisi açısından bakıldığında ise bölgedeki gidişat hem erkekler hem de kadınların aleyhine işliyor. Batı Bağımsız devletler Topluluğu (BDT) ülkelerindeki erkekler, 1960 yılında küresel ortalamalardan 12 yıl daha fazla yaşamaktaydı. 2012 yılına gelindiğinde ise bu bölgedeki erkeklerin yaşam süresi küresel ortalamanın iki yıl altına düştü. Batı BDT ülkelerindeki kadınlar açısından da belirgin bir düşüş gözlendi. 1960 yılı başlarında bu bölgedeki kadınlar diğer ülkelerdeki kadınlara kıyasla 14 yıl daha fazla yaşamaktaydı. 2012 yılında ise bu fark iki yıl azaldı. Orta Asya'da da benzer eğilimler söz konusu. Bu bölgede de kadınlar 1960 yılında, diğer ülkelerdeki kadınlara göre altı yıl daha fazla yaşamaktaydı. 2012 yılına gelindiğinde ise yaşam süreleri 6 ay kadar azaldı.

Araştırmaya göre bölge sismik, iklimsel ve meteorolojik risklere karşı da kırılgan durumda bulunuyor. Aralarında Almatı, Aşkabat, Bişkek, Erivan, İstanbul, Taşkent ve Üsküp'ün de bulunduğu pek çok şehir deprem riski ile karşı karşıya. Geçen yıl Batı Balkanlar'ı vuran seller de kırılgan topluluklar üzerinde orantısız bir etkiyi beraberinde getirdi. Yetersiz enerji altyapısı talebi karşılayamazken, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan'da milyonlarca insan, yıl boyu kesintisiz ısıtmadan yoksun kalıyor. - İstanbul