Freedom House'tan Türkiye'ye "Manivela" Eleştirisi: İnternette Yurtiçi Özgürlüğü Kısmak İçin...

Türkler İngilizlerden sonra Avrupa'da kişi başına ikinci en çok online vakit geçiren internet kullanıcıları oldu. Türkiye'yi basın özgürlüğünün olmadığı ülkeler arasında gösterdiği endeksiyle ünlü Freedom House, farklı platformlarda internet özgürlüğü konusunda bazen lehte bazen de aleyhte davrandığını iddia ettiği Türkiye hakkında "BM'deki beyanları ve yurtiçindeki eylemleri arasındaki tezatlık yalnızca, gerektiğinde yurtiçindeki özgürlükleri azaltmak için uluslararası normların manipüle edilebileceği inancını güçlendirmeye yarıyor" dedi.

Washington D.C. merkezli, basın özgürlüğü endeksi ile meşhur Freedom House Türkiye'de internetin durumuyla ilgili bir rapor hazırladı. Özel rapor Eylül 2014'te İnternet Yönetimi-Denetimi Forumu'na (IGF) İstanbul'da ev sahipliği yapacak olan Türkiye'nin internetinin belirli yönlerine odaklandı. Raporda, "İnternet politikası konularında "kilit ülke' olarak kritik bir rol oynaması nedeniyle Türkiye'nin IGF'ye ev sahipliği yapması zamanlama açısından uygun" denildi.

İnternet denetimi tartışmasında kaynakları ve karma politik yönelimleri nedeniyle uluslararası süreçlerde çok büyük etki gücüne sahip ülkelerin "kilit ülkeler" olarak tanımlandığı belirtilen raporda şu satırlar yer aldı:

"-Bahsi geçen karma yönelim küresel İnternet denetiminde belirgindir. 2012 yılında, Rusya ve Çin'in desteklediği ve bölgenin internet denetimindeki rolünün arttırılmasını savunan bir dizi yeni Uluslararası Telekomünikasyon Düzenlemelesi'nde (ITRs) evet oyu kullanan yalnızca üç OECD (Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü) ülkesinden biri Türkiye'ydi.

-Yakın zamanda, buna rağmen Haziran 2014'te BM İnsan Hakları Konseyi'nde, kişinin çevrimdışı sahip olduğu hakların kişiye çevrimiçi de tanınmasını sağlayan kararı destekleyen, aralarında Amerika Birleşik Devletleri ve İsveç'in de bulunduğu ülkelerin oluşturduğu çekirdek grupta Türkiye de yer alıyordu.

-2013 yılından önce Türkiye, kapsamlı ve şeffaf olmayan web sitesi engelleme sistemini yürürlüğe koymuştu. Son 15 ay içinde, ifade özgürlüğünü kısıtlayan geleneksel çevrimdışı cezai önlemlerin gittikçe çevrimiçi alana yönelmesi ve yeni mevzuatın hükümetin içerik düzenleme yetkisini arttırması ile Türkiye çevrimiçi alan kontrolünde son noktaya geldi. Şu an mecliste komitede bulunan, 1 Ağustos tarihinde Rusya'da yürürlüğe giren kanunu çağrıştıran yeni bir Basın Kanunu, "İnternet haber siteleri' tanımlı sitelerin kayıt olmalarını, sahiplerini ve yazarlarını belirtmelerini mecburi kılacak.

-Mart ayında Twitter'ın acemice kapatılmasından sonra, hükümet şimdi de sosyal medya şirketine karşı mahkeme kararları kullanımını arttırdı ve Twitter'a içerik kaldırtma konusunda giderek başarılı hale geliyor.

-İnternet denetimi için Türkiye bir kilit ülkedir: genç bir nüfus, gelişen teknoloji ve uluslararası bağlantıların bütün dünyanın gıpta edeceği özgür bir internetle sonuçlanacağı veya hükümet taktiklerinin etkin bir çevrimiçi alanı kapatmak için bir model oluşturabileceği bir yer."

-TÜRKİYE İNTERNET KULLANIMINDA İNGİLTERE'NİN ARDINDAN AVRUPA İKİNCİSİ-

İnternet ve özellikle sosyal medyanın Türkiye'de sosyal hayatın önemli bir parçası haline geldiğini belirten Freedom House'a göre Aralık 2012'den itibaren, İngiltere'den sonra Avrupa'da kişi başına ikinci en çok online vakit geçiren kullanıcıların Türk kullanıcılar olduğunu bildirdi. Rapora göre 15-64 yaş aralığındaki nüfusun yüzde 90'dan fazlası Facebook hesabına sahip ve yüzde 70'ten fazlasının Twitter hesabı var. The Boston Consulting Group, hızla artan yeni internet kullanıcılarının internet kullanmaya başlar başlamaz doğrudan sosyal medyaya yönelmesi nedeniyle Türkiye'yi gelişmekte olan ülkelerin "Doğrudan Sosyale" grubuna yerleştiriyor.

-VATANDAŞ HABERLERİ SOSYAL MEDYADAN TAKİP EDİYOR-

Türkiye ayrıca genç nüfusun haber takibi için internet kullanımı ile dikkate çekiyor. Yakın zamanda gerçekleştirilen bir Gallup/BBG anketine göre 15-24 yaş aralığındaki kişiler arasında internet neredeyse haber kaynağı olarak televizyon ile eş (yüzde 71 İnternete karşı yüzde 75 Televizyon; 25-34 yaş aralığı için karşılaştırılabilir kesim yüzde 56 İnternete karşılık yüzde 90 televizyon). 15-24 yaş grubunun yüzde 47'si, sabit genişbant ve mobil genişbant penetrasyon hızı OECD ortalamasının yalnızca yarısı kadar olmasına rağmen haberleri sosyal medya üzerinden takip ediyor.

-ESKİ MİLLETVEKİLİ DE RAPORA KATKIDA BULUNDU-

Raporda, Freedom House ve Türk uzmanlar Türkiye'nin online alanını üç açıdan inceledi. İlk bölümde, Freedom House Program Yöneticisi Nate Schenkkan, Gezi Parkı protestolarından beri son 15 ayda hükümetin çevrimiçi konuşma kısıtlamaları, veri izleme ve alıkoyma becerilerinin gelişmesini anlattı.

İkinci bölümde, eski CHP milletvekili ve endüstri mühendisliği profesörü Osman Coşkunoğlu, Türkiye'de telekomünikasyon altyapısının gelişimi ve onun gelişimini destekleyen politikalardan bahsetti. Yaptığı analizde, sözde bağımsız düzenleyici otorite üzerindeki siyasi etkinin ve hükümet ve ülkenin baskın telekomünikasyon sağlayıcısı arasındaki yakın ilişkinin talebi karşılamak için artan altyapı geliştirmeyi engellediği iddiasına yer verdi.

İletişim profesörü ve İstanbul Bilgi Üniversitesi Medya Okulu bölüm başkanı Aslı Tunç da, yurttaş gazeteciliğinin yeni formlarını yaratmak için sosyal medyanın yenilikçi kullanımı olarak adlandırılan Türkiye'nin internet gelişiminin en dikkat çekici yönlerinden biri olarak değerlendirdi. Tunç, Türkiye'de tabandan tepeye gazeteciliğin büyümesinin ülkenin sorunlu basın özgürlüğünün iyileştirilmesine yardım edeceğini umut eden bir notla sona erdi. Ancak Tunç, medyanın bu dirilişinin internetin yerel denetimi için hak ve hukuk temelli bir modelin varlığını sürdürmesine ve internet altyapısında büyümeyi teşvik eden kurumların hakiki bağımsızlığına bağlı olacağına vurgu yaptı. Raporda şu satırlar yer aldı:

"-Uluslararası internet denetimi forumlarında nasıl oy verdiğinden çok, kendi içinde internet yönetimi ile Türkiye kilit ülke konumundadır. OECD olarak konumu ve G-20 ülkesi olması, buna ek olarak AB adayı ve NATO üyesi olması nedeniyle, Türkiye çevrimiçi konuşma konusunda benzer zorluklar yaşayan diğer ülkelere örnek olmaktadır. Şu anda, Türkiye'nin BM'deki beyanları ve yurtiçindeki eylemleri arasındaki tezatlık yalnızca, gerektiğinde yurtiçindeki özgürlükleri azaltmak için uluslararası normların manipüle edilebileceği inancını güçlendirmeye yarıyor.

-Türkiye'nin internet üzerinde Rusya ve Azerbaycan gibi katı bir şekilde kontrol sağlayamayacağını umut etmek için yapısal nedenler var. Türkiye'de Anayasa Mahkemesi ve anayasanın kendisinin de dahil olduğu ulusal kurumlar, konsolide otokrasilerde olduğundan daha güçlü. Sivil toplum daha çeşitli; sesini çıkarmaktan çekinmiyor ve ulusötesi çevreler ile bağlantılı. Devlet henüz mutlak güce sahip bir yöneticinin boyunduruğu altında değil. Ayrıca Türkiye, bütçesini hidrokarbon gelirleri ile doldurmaya bel bağlayamaz. Bunun yerine, ülkenin ekonomisi ciddi ölçüde batılı yatırım ve ticarete, özellikle AB ile gümrük birliğine dayanıyor.

-AB Türkiye'nin bir numaralı ithalat ve ihracat ortağı olup Türkiye'ye büyük oranda doğrudan yabancı yatırımcı sağlamakta. Türkiye'nin Avrupalı ekonomik ortaklarının kendi yatırımları için telekomünikasyon altyapı gelişimini eksik bulmaları ve çevrimiçi sansürün sorun yaratması halinde, Türkiye çevrimiçi alana yönelik yaklaşımını geliştirmesi gerektiği konusunda baskıyla karşılaşacak.

Bu faktörlerin, ülkenin internet politikalarında ani bir tersine dönme veya iç siyasi dinamikler tarafından yürütülen denetimde geniş negatif eğilimler yaratacağı pek olası görünmüyor. Ancak bu faktörler, otoriter konsolidasyonu sekteye uğratıp özgür ve bağımsız ifadelerin geleneksel medyada ve çevrimiçinde gelişmeye ve zenginleşmeye devam edeceği alanları koruyacak. Son 20 yıl içinde Türkiye'de güçlenen liberalizm ve çeşitliliği korumaya yardım edebilecek olan da bu ifadelerdir."