COP31'da sağlık uzmanları Türkiye ve Avustralya'yı 2,73 milyon ölüm için çağırdı

COP31 basın toplantısında sağlık uzmanları, Türkiye ve Avustralya'yı fosil yakıtlardan çıkışta halk sağlığını öncelemeye çağırdı. Uzmanlar, fosil yakıt kirliliğinin dünyada yılda 2,73 milyon, Türkiye'de 2024'te 26 bin 500 erken ölüme katkıda bulunduğunu açıkladı.
BİRLEŞMİŞ Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında bir araya gelen uluslararası sağlık uzmanları, Türkiye ve Avustralya'ya fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinde halk sağlığını önceliklendirme çağrısında bulundu. Uzmanlar, fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin dünyada yılda 2,73 milyon kişinin ölümüne yol açtığını, Türkiye'de ise 2024 yılında yaklaşık 26 bin 500 erken ölüme katkıda bulunduğunu açıkladı.
COP31 kapsamında Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) ve Kanada Çevre İçin Hekimler Derneği (CAPE) tarafından, Küresel İklim ve Sağlık İttifakı'nın (GCHA) desteğiyle basın toplantısı düzenlendi. Toplantıda Türkiye ve Avustralya'nın COP31 başkanlıklarına ortak çağrı yapan sağlık uzmanları, Brezilya'da düzenlenen COP30'da başlatılan Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Yol Haritası'nın (TAFF) halk sağlığını merkeze alacak şekilde ilerletilmesini istedi. Uzmanlar, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın yalnızca iklim değişikliğiyle mücadele açısından değil, milyonlarca insanın yaşamını korumak bakımından da önem taşıdığını vurguladı.
YILDA 2,73 MİLYON ÖLÜM
Toplantıda paylaşılan Lancet Countdown 2026 raporuna göre, fosil yakıt kaynaklı hava kirliliği dünya genelinde her yıl yaklaşık 2 milyon 730 bin kişinin ölümüne neden oluyor. Raporda, 2016 yılından bu yana hava kirliliğini azaltan 77 ülkede yılda yaklaşık 323 bin ölümün önüne geçildiği belirtildi. Buna karşın net fosil yakıt teşviklerinin 2016'dan itibaren iki katına çıktığı, Paris Anlaşması'ndan bu yana toplam teşviklerin 6,2 trilyon dolara ulaştığı kaydedildi.
TÜRKİYE'DE 26 BİN 500 ÖLÜM
THHP Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Gamze Varol, Türkiye'deki hava kirliliğinin sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin çarpıcı veriler paylaştı. THHP ile Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi'nin (CREA) hazırladığı rapora değinen Varol, "Fosil yakıt kaynaklı ince partikül madde (PM2.5) kirliliği Türkiye'de 2024'te yaklaşık 26 bin 500 erken ölüme katkıda bulundu. Sağlık etkileri doğumdan önce başlayabiliyor. Çalışma, 2024'te yaklaşık 8 bin erken doğumu, 8 bin 200 düşük doğum ağırlıklı doğumu, 5 bin 100 yeni çocukluk çağı astım vakasını ve astımla ilişkili 6 bin 500 acil servis başvurusunu bu kirlilikle ilişkilendirdi" dedi.
55 MİLYAR DOLARLIK MALİYET
Türkiye'de fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin ekonomik boyutuna da dikkati çeken Prof. Dr. Varol, "Yıllık sağlık kaynaklı ekonomik maliyeti yaklaşık 55 milyar dolar olarak hesapladık. Bu tutar Türkiye'nin 2024 yılı gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 4,1'ine karşılık geliyor. Fosil yakıtların sağlık maliyetleri her ülkede hesaplanabilir. Sağlık uzmanları bu maliyetleri görünür kılmalı ve verileri karar süreçlerine taşımalı" diye konuştu.
SAĞLIK ÖNCELİKLİ OLMALI
Toplantının moderatörlüğünü yapan CAPE Sağlık ve Ekonomi Politikaları Direktörü Dr. Leah Temper, fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinin halk sağlığı açısından tarihi bir fırsat olduğunu söyledi. Temper, "Bugüne dek yol haritası görüşmelerinde sağlık gündeme gelmedi. Fosil yakıtlardan uzaklaşmak, 21'inci yüzyılda halk sağlığını iyileştirmek için en büyük fırsatlardan biri. COP31 başkanlıklarını bu fırsatı değerlendirmeye çağırıyoruz. Dünyanın dört bir yanından hekimler, hemşireler ve sağlık çalışanları, ülkelerin halk sağlığının iyileştirilmesini enerji dönüşümünün açık hedeflerinden biri olarak belirlemelerini istiyor. Kirliliğin azalmasıyla sağlık harcamaları düşebilir ve milyonlarca insanın hayatı kurtulabilir" dedi.
KÖMÜRDEN ÇIKIŞ ÇAĞRISI
Temiz Hava Hakkı Platformu, Türkiye'de kömürden çıkış planının çalışanların gelirlerini, sosyal ve sağlık haklarını koruyacak biçimde hazırlanmasını, kömür bölgelerinde yeni istihdam ve geçim olanaklarının oluşturulmasını istedi. Platform ayrıca fosil yakıtların çıkarılmasından tüketimine kadar ortaya çıkan sağlık etkilerinin dikkate alınarak, bu yakıtların sağlığa zararlı ürünler olarak tanınması çağrısında bulundu. Toplantıda Türkiye'nin 2024 yılında elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 35'ini kömürden sağladığı, Avustralya'nın ise dünyanın önde gelen kömür ve doğal gaz ihracatçıları arasında bulunduğu hatırlatıldı.
PASİFİK ÜLKELERİ UYARDI
Avustralya İklim ve Sağlık İttifakı İcra Direktörü Michelle Isles, doğal gaz üretimi ve işlenmesi sırasında ortaya çıkan benzen ve diğer uçucu organik bileşiklerin insan sağlığı açısından risk oluşturduğunu belirtti. Küresel emisyonların yalnızca yüzde 0,02'sinden sorumlu Pasifik ülkelerinin iklim değişikliğinin ağır sonuçlarıyla karşı karşıya kaldığını anlatan Isles, "Pasifik liderleri fosil yakıt üretimindeki artışın durdurulmasını, etkili iklim finansmanı sağlanmasını ve ülkelerini ilgilendiren kararlarda söz sahibi olmayı talep ediyor. Avustralya, bu topluluklara verdiği taahhütleri yerine getirmeli" dedi.
KİRLİLİK SINIR TANIMIYOR
Our Common Air Komisyonu Üyesi ve eski Brezilya Çevre Bakanı Izabella Teixeira, fosil yakıt kaynaklı kirliliğin ülkelerin sınırlarını aşarak geniş coğrafyalarda insan sağlığını tehdit ettiğini belirtti. Teixeira, "Fosil yakıtların çıkarılması ve tüketiminden kaynaklanan kirlilik sınırları aşıyor. Kirlilik kaynağından çok uzakta yaşayan insanların sağlığını da etkiliyor. COP31, Belém'de başlayan çalışmaları sürdürmek ve halk sağlığını adil enerji dönüşümünün temel hedeflerinden biri haline getirmek için bir fırsat" diye konuştu.
HER GECİKME RİSK
Toplantıya katılamayan Dünya Sağlık Örgütü'nün eski Halk Sağlığı, Çevre ve Sağlığın Sosyal Belirleyicileri Direktörü Dr. Maria Neira da gönderdiği mesajda, temiz enerjiye geçişin hızlandırılmasını istedi. Neira, "Temiz ve yenilenebilir enerjiye daha hızlı geçmek, bugün insanların daha temiz hava solumasına ve gelecek kuşaklar için daha güvenli bir iklimin oluşmasına katkı sağlayabilir. Her gecikme, daha fazla insanın hava kirliliğine daha uzun süre maruz kalması anlamına geliyor. Halk sağlığını iyileştirmek hem harekete geçme nedenlerimizden biri hem de başarı ölçütümüz olmalı" ifadelerini kullandı.
FİNANSMAN UYARISI
Kanada Senatosu Québec Senatörü Rosa Galvez, fosil yakıtlara yönelik yatırımların sağlık üzerindeki etkilerinin de değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Galvez, "Her finansman kararı aynı zamanda bir sağlık kararıdır. Fosil yakıtlara kaynak aktarmaya devam ettiğimizde emisyonları artırıyor, havayı kirletiyor, kronik hastalıklara ve erken ölümlere yol açıyor, sağlık hizmetlerinin maliyetini yükseltiyoruz. Bu nedenle iklim hedefleriyle uyumlu bir finans sistemi kurmak, hükümetlerin halk sağlığını korumak için atabileceği en etkili adımlardan biri" dedi.
İNSAN HAKLARI VURGUSU
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları ve İklim Değişikliği Özel Raportörü Elisa Morgera ise fosil yakıt kullanımının aşamalı olarak sona erdirilmesinin insan hakları açısından zorunluluk olduğunu söyledi. Fosil yakıtların çıkarılması, işlenmesi, taşınması ve tüketilmesinin sağlık hakkını olumsuz etkilediğini belirten Morgera, plastik, gübre ve pestisit gibi fosil yakıt kaynaklı ürünlerin de toprak ve su kirliliğine neden olduğunu ifade etti. Morgera, fosil yakıtlara bağımlılığın ekonomik eşitsizlikler, artan hayat pahalılığı ve çatışmalarla bağlantılı olduğuna da dikkati çekti.
ORTAK ÇAĞRI
Toplantının sonunda sağlık uzmanları, COP31 başkanlıklarını üstlenen Türkiye ve Avustralya'ya ortak çağrıda bulundu. Bilimsel verilerin fosil yakıtların halk sağlığına verdiği zararı ortaya koyduğunu vurgulayan uzmanlar, "COP31'de alınacak tüm kararlar buna göre şekillenmeli. COP31 başkanlıklarını üstlenen Türkiye ve Avustralya'yı, Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Yol Haritası'nı halk sağlığını merkeze alarak ilerletmeye çağırıyoruz" açıklamasını yaptı.
Sizin düşünceleriniz neler ?