Doğu Libya'daki meclis boykotu kaldırdı, Türkiye ile 2019'daki deniz muhtırasını onayladı

Libya’da yıllardır Türkiye ile imzalanan deniz yetki anlaşmasına karşı çıkan doğu merkezli Temsilciler Meclisi, tutumunu değiştirdi. Meclisin onayıyla anlaşma, Libya’daki iki rakip yönetimin de desteğini almış oldu.

BOYKOT KARARI KALDIRILDI

Reuters’ın 2 Libyalı milletvekiline dayandırdığı habere göre, Temsilciler Meclisi 20 Ekim’deki oturumunda Türkiye ile imzalanan deniz yetki alanları anlaşmasını resmen onayladı. Meclis aynı oturumda, 2020'de Türkiye ile ilişkiler ve ticari süreçlere yönelik aldığı boykot kararını da oy çokluğuyla feshetti.

2019'DA İMZALANMIŞTI

Türkiye ile Libya arasındaki Akdeniz’de Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası, 27 Kasım 2019'da İstanbul’da Trablus merkezli hükümetle imzalanmış, ardından TBMM tarafından onaylanmıştı. Muhtırayla iki ülkenin kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge sınırları 18,6 millik bir hatla belirlenmişti. Birleşmiş Milletler, muhtırayı 30 Eylül 2020'de kayıt altına almıştı. 3 Ekim 2022'de imzalanan ek mutabakatla da Türkiye’ye Libya’nın kara ve deniz alanlarında petrol ve doğal gaz arama hakkı tanınmıştı.

DOĞUDAKİ MECLİS DAHA ÖNCE REDDETMİŞTİ

Libya’da 2014'ten bu yana doğu ve batıda rakip yönetimler bulunuyor. Temsilciler Meclisi Başkanı Akile Salih, Aralık 2019'da muhtırayı geçersiz saymış, Meclis de Ocak 2020'de Türkiye ile imzalanan güvenlik ve deniz yetki anlaşmalarını reddetmişti. Salih, Aralık 2025'te de muhtıranın “Libya devleti için bağlayıcı olmadığını” yinelemişti.

Meclis, 6 Ekim’de Salih’in yerine Salihin Abdünnebi el-Ubeydi’yi başkanlığa seçti. Salih ise görevden alınma sürecinin geçerliliğine itiraz ediyor.

YUNANİSTAN NEDEN KARŞI ÇIKIYOR?

Yunanistan, deniz yetki alanlarının Girit dahil kendi adalarından başlayarak çizilmesi gerektiğini savunuyor. Atina’ya göre Türkiye ile Libya arasındaki muhtıra, Girit’in güneydoğusundaki kendi münhasır ekonomik bölgesini ihlal ediyor ve adalara tanınması gereken deniz alanlarını yok sayıyor. Muhtırayla belirlenen hattın Girit’e yaklaşık 45 deniz mili uzaklıkta olduğu belirtiliyor.

Yunanistan, Libya ile bir sınırlandırma anlaşması bulunmadığı için, 2011'de çıkardığı bir yasaya dayanarak iki ülke arasındaki orta hattı esas alıyor. Atina, bu yaklaşımın uluslararası hukuka uygun olduğunu savunuyor. Türkiye ise adaların başka bir ülkenin kıyısına yakın olduğu durumlarda tam etki tanınamayacağını ve hakkaniyet ilkesinin gözetilmesi gerektiğini savunarak muhtıranın uluslararası hukuka uygun olduğunu vurguluyor.

Yunanistan, muhtırayı imzalanmasının ardından tanımamış ve 2020'de Mısır ile kendi deniz yetki alanları anlaşmasını imzalamıştı. Bu anlaşmada, Türkiye-Libya muhtırasıyla belirlenen alanların bir kısmı Yunanistan’a ait gösterildi.

“ONAYLAMAYIN” ÇAĞRISINA LİBYA’DAN TEPKİ

Atina, Libya Temsilciler Meclisi’nin muhtırayı onaylamaması için uzun süredir diplomatik çaba yürütüyordu. Yunanistan Meclis Başkanı Nikitas Kaklamanis, Aralık 2025'te Libya’ya muhtırayı onaylamama ve iptal etme çağrısı yapmıştı. Libya Temsilciler Meclisi Başkan Yardımcısı Misbah Duma ise bu çağrıya tepki göstererek “hiçbir ülke Libya’ya bunları onaylama veya iptal etme konusunda emir verme hakkına sahip değildir” demişti.

YUNANİSTAN NASIL ETKİLENECEK?

Yunanistan bugüne kadar muhtırayı yalnızca Trablus’taki hükümetin imzaladığını, Libya Meclisi’nin ise onaylamadığını öne sürerek anlaşmanın meşruiyetini sorguluyordu. Doğudaki Meclis’in onayıyla birlikte anlaşma, Libya’daki iki rakip yönetimin de desteğini almış oldu. Bu durum, Atina’nın bu argümanını zayıflatıyor.

Onay, Girit’in güneyindeki arama faaliyetlerini de doğrudan ilgilendiriyor. Yunanistan bu yaz Girit’in güneyi ve güneybatısındaki alanları da kapsayan bir sismik arama ihalesine çıkmıştı. Libya ise 24 Ağustos’ta Atina’ya bir nota göndererek bu faaliyetlerin kendi kıta sahanlığını ihlal ettiğini bildirmiş ve bu durumun iki ülke arasındaki müzakereleri askıya alma noktasına getirebileceği uyarısında bulunmuştu. Yunan basınına göre ihale alanları, Libya’nın Türkiye ile imzaladığı muhtıra kapsamında kendi alanı saydığı bölgelerle yer yer çakışıyor. Yunan diplomatik kaynakları ise 13 Ekim’de Libya’nın itirazlarını “dayanaksız” olarak nitelendirmiş ve iki ülke arasındaki deniz yetki alanları görüşmelerinin süreceğini açıklamıştı.

Mısır da anlaşmayı tanımayacağını açıklamıştı. Avrupa Birliği ise muhtıranın üçüncü ülkelerin egemenlik haklarını ihlal ettiğini ve bu ülkeler için hukuki sonuç doğurmadığını savunuyor.