"Kayıtlı İstihdamı Teşvik Projesi"

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Strateji Geliştirme Başkanı Ahmet Açıkgöz, kayıt dışı çalışmaya razı olan işçilerin eğitim seviyelerinin her zaman düşük olduğunu ifade ederek, "Eğitim seviyesi düşük kişilerin ürettiği mallar her zaman kalitesizdir" dedi.

SGK'nın Avrupa Birliği tarafından desteklenen "Kayıtlı İstihdamın Teşviki ve Teknik Destek (KİT-UP) Projesi" kapsamında kurumlar arası işbirliğini ve farkındalığı artırma konferansı, Pamukkale Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesinde yapıldı.

Açıkgöz, konferansın açılışında yaptığı konuşmada, kayıt dışı istihdamın önüne geçebilmek için "Kayıtlı İstihdamın Teşviki" adıyla bir proje yürüttüklerini, bu projenin bileşenlerinden bir tanesinin de farkındalık artırma çalışmaları olduğunu ifade etti. Sosyal güvenliğin önemli bir kavram olduğunu vurgulayan Açıkgöz, "Sosyal güvenlik konusu, insanın doğal haklarından bir tanesi. Sosyal güvenlik, insanın doğumundan başlar, ölümüne kadar devam eder. Hatta doğumundan önce sağlık yardımından yararlanmak suretiyle anne karnındayken sosyal güvenlikle tanışır. Ölümle de bitmiyor, ölümden sonra da geride kalanlara emekli aylığı bırakılıyor, sosyal güvenlikle olan ilişki bir şekilde öldükten sonra da devam ediyor. Bu bakımdan çok önemli bir insan hakkı" dedi.

Sosyal güvenlik sisteminin sosyal bir olgu olduğunu dile getiren Açıkgöz,

"Hatta dinlerde de sosyal güvenliğe ilişkin emirler vardır. Her dinde olduğu gibi bizim dinimizde de sosyal güvenliğe ilişkin zekat gibi, "Komşusu açken tok yatan bizden değildir" hadisi, sosyal yardımlaşma ve dayanışmaya örnektir. Tabii geldiğimiz çağda insanlar yine yardımlarını yapıyor ama günümüzde bunun insanların insafına bırakılamayacağını düşünen devletler, sosyal güvenlik sistemi kurmuşlar. Bu her türlü rejimde de aslında var, kapitalizmin içinde de var, sosyalizmin içinde de var" diye konuştu.

Türkiye'de de 2006 yılına kadar Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu ve Bağ-Kur gibi birtakım sosyal güvenlik kurumunun varlığına işaret eden Açıkgöz, 2006 yılında yapılan belki de dünyadaki sosyal güvenlik reformlarından en iyisi denebilecek bir reformla sosyal güvenlik kurumlarının tek çatı altında birleştirildiğini ve SGK'nın kurulduğunu hatırlattı.

Açıkgöz, SGK reformu ile Türkiye'de farklı uygulamaların ortadan kaldırıldığını dile getirdi. Kayıt dışı istihdamın Türkiye'nin en önemli konularından biri olduğunu ifade eden Açıkgöz, şöyle dedi:

"2000'li yılların başında yüzde 50'nin üzerinde olan kayıtdışılık, bugün itibarıyla resmi istatiklere göre yüzde 41-42 dolaylarında, ciddi bir gerileme var. Yani bu TÜİK'in istatistikleri aslında bizim mevzuatımız gereği sigortalı olmaması gerektiği halde sigortalı olması gerekirmiş gibi düşünülerek bu istatistiklere yansıyor. Dolayısıyla kayıt dışılıkta olmaıs gerekenden yüksek gözüküyor. Ancak bütün bunlara rağmen gene de ciddi bir problem. Biz bu oranlara göre belki yüzde 20-25 dolaylarında bir kayıtdışılık olduğunu bahsediyoruz. Ama kayıtdışılığın da tek bir boyutu yok tabii. Kayıt dışılık üç şekilde karşımıza çıkıyor. Kişinin ya sigortalı olmaması, ya eksik bildirilmesi, ya da kazançlarının eksik yapılması anlamında karşımıza çıkıyor. Bizim çalışmalarımıza göre yüzde 20-25 olan kayıtdışı çalışan sayısı daha da aşağı çekilmeli. Bu OECD ortalamalarına göre hala yüksek. Ancak asıl sorunun bildirilmeyen kazançta kayıt dışılığın çok olduğunu düşünüyorum. Bugün bize bildirilen kişilerin neredeyse yüzde 50'si asgari ücretten gösteriliyor. Bir fabrikada genel müdürle orada ona çay getiren çaycının asgari ücretle çalıştığını görüyoruz. Yani gerçekten doğru sistem değil. Tabii bunlarla ilgili birtakım çalışmalar yapıyoruz. Bundan sonra meslek kodlarını uygulamaya geçireceğiz. Bir iş yerinde kimin ne iş yaptığını belirleyecek bir sisteme geçmeyi planlıyoruz."

-"Araştırmalar şunu gösteriyor ki, kayıtdışı çalıştıran firmaların işçileri nitelik olarak çok düşük"-

Kayıtdışılığın işverenler açısından, sigortalılar açısından ve kamu açısından birtakım neticeleri olduğunu öne süren Açıkgöz, şöyle devam etti:

"Sigortalılar açısından kısa vadede sağlık yardımlarından yararlamaması, uzun vadede de emekli aylığı alamaması ile karşı karşıya. Yaşlanınca da devletin kapısına gelmek durumunda sosyal devlet devletten yandım almak üzere. Dolayısıyla uzun vadeli bir etkisi var çalışanlar bakımından. İşverenler yönüyle de aslında tamamen bir haksız rekabete yıl açan bir uygulama. Yani bütün girdileriniz aynı, iki fabrika açısından. Biri çalışanların sosyal güvencesini sağlıyor tam anlamıyla, biri eksik yatırıyor. Tabii bu iki firmanın aynı koşullarda rekabet etme imkanız yok. Ama bu firmalar kısa vadede kar edeceğim düşüncesiyle böyle bir yola tevessül ediyor ama uzun vadede bu firmaların geldiğimiz çağda aslında çok fazla hayatta kalmaları söz konusu değil. Çünkü globalleşen bir ekonomide yaşıyoruz. Artık kaliteli üretim ve optimum maliyetle çalışmak zorunda firmalar. Şimdi araştırmalar da şunu gösteriyor ki, kayıtdışı çalıştıran firmaların işçileri nitelik olarak çok düşük. Yani kayıt dışı çalışmaya razı olan işçilerin eğitim seviyeleri her zaman düşük kişilerdir. Eğitim seviyesi düşük kişilerin ürettiği mallar her zaman kalitesizdir. Dolayısıyla rekabetin acımasız koşullarında kendilerini sürdürebilmeleri mümkün değildir, bir şekilde tıkanma noktasına gelecektir. İkincisi kayıt dışı oldukları için gerekli desteği alamayacaklardır, kendi çaplarında ancak belli bir zamana kadar devam edecektir."

-"Birçok kamu kurum ve kuruluşunda birtakım protokoller yapıldı"-

Açıkgöz, klasik denetim anlayışı ve cezalandırma yöntemini terk ettiklerini belirtti. Rehberlik Teftiş Kurulu Başkanlığı kurduklarını, rehberliği ön plana çıkartan bir anlayışla denetim mekanizması oluşturduklarını belirten Açıkgöz, sektörel bazda rehberlik faaliyetleri gerçekleştirdiklerini kaydetti. Kayıt Dışı İstihdamla Mücadele Daire Başkanlığı kurulduğunu, bu başkanlığın kamuoyunun bilgilenmesi ve bilinçlendirilmesi çalışmaları yaptığını belirten Açıkgöz, şöyle devam etti:

"Bu kapsamda da özellikle kamu kurum ve kuruluşları arasında ciddi bir koordinasyonsuzluk vardı. Bu konuda da kanunda getirilen düzenlemelerle birçok kamu kurum ve kuruluşunda birtakım protokoller yapıldı. Sağlık bakanlığı ile, İçişleri Bakanlığı ile, Milli Eğitim Bakanlığı ile protokollerimiz var. Örnek verecek olursak, Sağlık Bakanlığı ile yaptığımız protokoller çerçevesinde özellikle gıda üreten firmaların portör muayenelerinde bu kişilerin sigortalı olup olmadıkları bizim kayıtlarımızdan araştırılıyor ve sonuçlarına göre işlem yapılıyor. Gerçekten geldiğimiz noktada önemli bir aşama. Daha önce bunlar yapılmıyordu. Son üç yılda bu tür çalışmalarla 1 milyonun üzerinde kayıt dışı işçi tespit edildi. Bu, denetimlerle bulamayacağımız rakamlardır."

Denizli Sanayi Odası Meclis Başkanı Mehmet Tosunoğlu, elektrikte en az kayıp kaçağın olduğu Denizli'nin kayıt dışı istihdamda da en az il olduğunu söyledi. Tosunoğlu, "Kayıt dışı istihdam haksız rekabettir. Dini ve vicdani yönü vardır. Bu hak yemektir. Kayıt dışı istihdam, karşılıklı rıza ile oluyorsa çalışana da ceza kesilmelidir. İş veren üzerindeki sosyal güvenlik maliyetleri azaltılmalıdır. Çalışanın maaşının brüt verilmesi ve primini çalışanın kendi yatırması, vatandaşlarda sorumluluk bilincini artıracak ve kayıtlı istihdama katkı sağlayacaktır" dedi.

Denizli Ticaret Odası Meclis Başkanı Mehmet Gökçe de eskiden kayıt dışı istihdamın geri kalmış ülkelerde görülürken, bugün gelişmiş ülkelerde kayıt dışı istihdamın arttığını belirterek, "Kimse kayıt dışı işçi çalıştırmak istemez. Sonuçta herkes buna ortak oluyor. SGK primleri işveren üzerinde büyük yük. İşverenler zor da olsa her ay nakit olarak bunu yatırıyor. İşveren üzerindeki yükler ne kadar azaltılırsa kayıt dışı istihdam da o kadar azalır" dedi.

Gökçe, muhasebecilere ve mali müşavirlere kayıt dışı istihdamın önlenmesinde büyük görev düştüğünü savundu.

- DENİZLİ