İran'da Protestolara Şiddetli Müdahale

"Sürekli devam eden silah sesleri gün batımına yakın başladı ve gece yarısına kadar sürdü. Savaş alanı gibiydi. Durmak bilmeyen bir gürültü... Ertesi sabah dışarı çıktığımda her yerde kan izleri vardı - kaldırımlarda, sokaklarda, ara sokaklarda, duvarlarda... Her şey kana bulanmıştı."

İran'ın batısındaki Kirmanşah kentinden bir görgü tanığı, güvenlik güçlerinin 8 Ocak'ta Dara Derizh bölgesindeki müdahalesini BBC News Farsça'ya bu kelimelerle anlatıyor.

Hükümetin interneti ülke çapında kesmesinden hemen önce, sosyal medyada bu bölgeden, güvenlik güçlerinin vurduğu protestocuları kanlar içinde gösteren çok sayıda video paylaşılmıştı.

Sonra her yer karanlığa gömüldü.

İran'da, para biriminin sert değer kaybı ve ekonomik sorunların tetiklemesiyle Aralık ayı sonunda patlak veren son protestolar, hızla hükümet karşıtı ayaklanmaya dönüştü.

Güvenlik güçlerinin protestolara müdahalesi, özellikle 8 ve 9 Ocak günlerinde, modern İran'ın tarihinde eşi benzeri görülmemiş düzeyde şiddet içeriyordu.

Protestoların yayıldığı 200'ün üzerindeki kentin çoğundan, protestocuların öldürüldüğü haberleri geliyordu.

Öldürülenlerin sayısı hâlâ netlik kazanmış olmasa da, insan hakları örgütleri ve medya tarafından toplanan fotoğraflar, görgü tanığı ifadeleri ve raporlar, aşırı derecede şiddet uygulandığını, ölümcül silahların kullanıldığını ve ülke genelinde binlerce kişinin öldürüldüğünü gösteriyor.

Hükümetin internet ve iletişim ağlarını kesmesiyle İran'ın iki gün tamamen sessizliğe gömülmesinin ardından, ülkeden sızdırılan bir video dünyayı şoke etti. Görüntüde başkent Tahran'daki Kahrizak Adli Tıp Merkezi'nin dışında yere serilmiş, siyah torbalar içinde yüzlerce ceset vardı.

Torbaların çoğu açıktı ve içlerinden, bazıları çıplak, beden bütünlüğü bozulmuş, kana bulanmış cesetler görülüyordu. Yıkılmış aileler, kana bulanmış zeminde sıra sıra yatan cesetler arasında sevdiklerini arıyordu.

BBC News Farsça adli araştırma ekibine konuşan, Lahey'deki Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde görev yapmış İran asıllı Kanadalı eski Birleşmiş Milletler savcısı Payam Akhavan, "Bu, çağdaş İran tarihinin en büyük toplu katliamı ve dünyanın da en büyüklerinden biri" dedi.

İran hükümetiyse "isyancı ve teröristlerin" güvenlik güçlerine ve sivillere ateş açtığını iddia ediyor.

BBC Farsça adli araştırma ekibi, yüzlerce video ve fotoğrafı inceleyerek, İran güvenlik güçlerinin protestoları bastırmak için çok çeşitli ölümcül ve ölümcül olmayan silahlar kullandığını ortaya koydu.

Kullanıldığı doğrulanan silahlar şöyle:

Makineli tüfekler

BBC News Farsça Adli İnceleme birimi tarafından doğrulanan Tahran, İsfahan, Yezdanşehr ve Şahsavar (yeni adı Tonekabon) gibi şehirlerden gelen görüntüler, askeri pikaplara DShK gibi ağır ve PK gibi orta sınıf makineli tüfeklerin monte edildiğini gösteriyor.

Güvenlik güçlerinin bunları "kalabalığı kontrol etmek" ve "sıkıyönetim uygulamak" amaçlarıyla kullandığı aktarılıyor.

Vahid Online Telegram kanalı, 8 Ocak gecesi Tahran'daki Sadeghiyeh Meydanı'nda çekilmiş, arkasına makineli tüfek monte edilmiş siyah bir kamyonetin iki fotoğrafını paylaştı.

BBC News Farsça Adli İnceleme birimi bu fotoğrafları, 2025 yılında İmam Ali güvenlik taburunun geçit törenine ait, İran'ın yarı resmi Fars Haber Ajansı tarafından yayınlanmış olan fotoğraflarla karşılaştırdı.

Fotoğraflarda, neredeyse aynı siyah renkli İslam Devrim Muhafızları (IRGC) pikaplarının, aynı silahla donatılmış olduğu görülüyordu.

Janes savunma-istihbarat şirketi silah ekibi yöneticisi Amael Kotlarski, bu silahın İran'da lisanslı üretimi olan DShKM modeli olduğunu belirtti.

İsfahan eyaletinin Yezdanşehr kentinde 9 Ocak'taki protestolar sırasında kaydedilmiş ve İran Uluslararası televizyon ağı tarafından yayınlanan bir video, protestocuların sürekli makineli tüfek ateşi altında kaldığını açıkça gösteriyor.

Silahın namlusundan çıkan yoğun ateş 46. saniyede görülebiliyor.

Klasik askeri silahların analizi konusunda uzmanlaşmış İngiltere merkezli Thames Valley Guns şirketinin bir temsilcisi de BBC News Farsça'ya, protesto videolarında DShK makineli tüfeklerle donatılmış araçlarının görülebildiğini söyledi.

Teyit edilmiş bir videoda, bir kişi Kalaşnikof AK-47 saldırı tüfeğine ait iki boş şarjörü ve büyük bir boş kovanı göstererek, güvenlik güçlerinin bunları Tahran'daki Beheşt Meydanı'ndaki protestoculara ateşlediğini söylüyor.

Thames Valley Guns, büyük siyah merminin 20 mm'lik otomatik tanksavar top mermisi olduğunu doğruladı. Namlu üzerindeki yiv izleri de merminin ateşlendiğini doğruluyor.

Thames Valley Guns'tan bir uzman, "Bunlar, hafif zırhlı personel taşıyıcıları da dahil olmak üzere yapıları, araçları ve güçlendirilmiş hedefleri etkisiz hale getirmek için tasarlanmış türde mühimmatlar" dedi.

"Bunlar insanlar üzerinde kullanmak için tasarlanmış mühimmatlar değil, ve insan bedenindeki tahribatı yıkıcı olur."

Keskin nişancı tüfekleri

Görgü tanıkları BBC News Farsça'ya Ocak ayındaki protestolarda keskin nişancıların çok yoğun şekilde kullanıldığını anlattı. Ülkeden gelen teyitli görüntüler de bu anlatıları doğruluyor.

BBC News Farsça Adli İnceleme ekibinin elde ettiği bir görüntüde, 9 Ocak'ta ülkenin kuzeydoğusundaki Meşhed kentindeki protestolar sırasında, bir otelin çatısında, İslam Devrim Muhafızları Ordusu da dahil güvenlik güçlerinin çeşitli birimleri tarafından kullanılan türde siyah taktik üniformalar giymiş iki kişi bulunuyor. Bunlardan biri, elinde Dragunov keskin nişancı tüfeğiyle (SVD) duvara yaslanmış şekilde görülüyor.

İran devlet televizyonunda konuşan bir adli tıp uzmanı, keskin nişancıların protestocuları öldürdüğünü doğruladı.

Tahran'da bir binanın kapıcısı olarak çalışan, aslen Kürdistan eyaletinin batısındaki Sakkız'dan olan İbrahim Pourahmadian'ın bir akrabası, BBC'ye yaptığı açıklamada, Pourahmadian'ın 8 Ocak'ta, çocuğunun gözleri önünde bir keskin nişancı tarafından başından vurulduğunu söyledi.

BBC'nin elde ettiği, Pourahmadian'ın cesedini gösteren fotoğraflar, alnının ortasından tek bir mermiyle vurulmuş olduğunu kanıtlıyor.

The Thames Valley Guns uzmanı, "iyi yerleştirilmiş bir keskin nişancının" çok derin br psikolojik etki yaratabileceğini söylüyor:

"Bu tehdidin, bu konuda eğitim almamış sivillerdeki etkisi çok daha büyük olacaktır. Birçok insan uzaktaki, göremedikleri bir tehdide karşı ne yapacaklarını bilmiyor - bunun neden olduğu korku da kitlesel paniği tetikliyor."

Saldırı tüfekleri

Kalaşnikof saldırı tüfeği, İran'daki tüm askeri ve kolluk kuvvetlerinin standart olarak kullandığı silah.

BBC News Farsça, polis ve Devrim Muhafızları'nın AK-47 Kalaşnikoflar ile İran yapımı KL türevlerini kullandığını gösteren çok sayıda videoyu inceledi.

Kuzeydeki Amol şehrinde 9 Ocak'ta kaydedilmiş bir görüntüde, bir güvenlik görevlisinin Kalaşnikof'unu doğrudan protestoculara yönelterek ateşlediği görülüyor.

BBC News Farsça'nın elde ettiği, sokaklardan toplanan boş kovanları gösteren görüntüleri inceleyen Kotlarski, bunların Kalaşnikov tipi tüfekler için özel olarak kullanılan 7.62x39mm mermiler olduğunu doğruladı.

Av tüfekleri

BBC'nin araştırması av tüfeklerinin de çok yaygın kullanıldığını ortaya koydu.

Batıdaki Lordegan şehrinden 1 Ocak, ve yine batıdaki Abadan şehrinden 7 Ocak tarihli doğrulanmış görüntülerde, protestolar sırasında sokaklarda konuşlandırılmış av tüfekli polisler görülüyor.

Janes savunma-istihbarat şirketi silah ekibi yöneticisi Amael Kotlarski görüntülerde, İran yapımı Maher av tüfeğinin hem standart hem de kısa namlulu versiyonları da dahil olmak üzere, çeşitli modeller tespit etti.

2022'deki "kadın, hayat, özgürlük" protestolarında da gördüğümüz gibi, Ocak ayındaki protestolarda da av tüfeklerinin çok yoğun şekilde kullanılmasıyla çok sayıda kişi hayatını kaybetti, yüzlerce hatta binlerce kişi de gözlerinden kalıcı şekilde yaralandı.

Yarı resmi İran Öğrenci Haber Ajansı'na konuşan Farabi Göz Hastanesi başhekimi Dr. Ghasem Fakhraei, 9 ve 10 Ocak'ta, sadece kendi hastanesine gelen, metal saçmaların neden olduğu göz yuvarı yırtılması nedeniyle acil ameliyata ihtiyaç duyan yaralı sayısının 1.000'in üzerinde olduğunu söyledi.

BBC News Farsça, Meşhed'deki yaralı protestocuların bilgisayar tomografisi (CT) görüntüleri ve tıbbi kayıtlarına ulaştı; bunlardan birinde göz dokusuna saplanmış metal bir saçma açıkça görülüyor.

Tabancalar

Kermanşah'ta 8 Ocak'ta çekilmiş iki görüntü, sivil kıyafetli güvenlik güçlerinin en az iki farklı türde tabanca kullandığını gösteriyor.

Uzmanlar bu tabancaların Beretta Model 50 veya CZ 75'e benzediğini söylüyor.

Palalar

Çok sayıda protestocu BBC Farsça'ya, kendilerine bıçak ve palalarla saldırıldığını söyledi.

Elde ettiğimiz ceset görüntülerinde de pala ve mermi izleri görülüyor.

Tahran'dan gelen güvenlik kamerası görüntülerindeyse sivil kıyafetli ajanların, bir apartman bloğuna sığınan protestoculara palalarla saldırdığını gösteriyor.

Yine başkentten gelen başka bir videoda, sivil kıyafetli bir güvenlik görevlisinin bir kadın protestocunun kafasına palayla vurduğu görülüyor. Görüntüde askeri üniformalı başka güvenlik görevlileri de mevcut.

Coplar

BBC News Farsça Adli İnceleme ekibinin elde ettiği görüntülerin bazılarındaysa, göstericilerin coplarla dövüldüğü görülüyor. En az bir protestocu, Saghar Seifollahi Fars, bu şekilde hayatını kaybetti.