İzmir Meslek Fabrikası ve Yerebatan Sarnıcı Vakıflara Tescil Edildi: Tescile Dayanak Gösterilen Yasanın İptal İstemi Aym'de

(ANKARA) - İzmir Büyükşehir Belediyesi bünyesindeki İzmir Meslek Fabrikası binası ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi bünyesindeki Yerebatan Sarnıcı, Anayasa Mahkemesi önünde esastan görüşülmeyi bekleyen kanun maddesine dayanılarak vakıflara tescil edildi, devirler tartışma yarattı.

İzmir Büyükşehir Belediyesi bünyesindeki İzmir Meslek Fabrikası binası ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi bünyesindeki Yerebatan Sarnıcı'nın vakıflara geçirilmesi işlemi 20 Kasım 2025 tarihinde TBMM'de kabul edilen ve 5 Aralık 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Vakıflar Kanunu'nda değişiklikler yapan düzenlemeye dayanılarak yapıldı.

Vakıflar Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 11. maddesi ile Vakıflar Kanunu'nun "Vakıf Kültür Varlıklarının devri"ne ilişkin 30. maddesi genişletildi.

Bu kapsamda, "Vakıf yoluyla meydana gelip de her ne suretle olursa olsun Hazine, belediye, özel idarelerin veya köy tüzel kişiliğinin mülkiyetine geçmiş vakıf kültür varlıkları mazbut vakfına devrolunur" hükmünü içeren 30. maddeye, "Vakıf yoluyla meydana gelip de her ne suretle olursa olsun Hazine, belediye, özel idareler, köy veya diğer kamu tüzel kişileri ile bunlara ait müessese, iktisadi işletme ve bağlı ortaklıklarının mülkiyetine geçmiş vakıf kültür varlıkları mazbut vakfına devrolunur. Birinci fıkrada sayılan tüzel kişilerin mülkiyetinde olup doğrudan vakfedilen veya mevcut olup olmadığına bakılmaksızın vakıf kaynaklarından inşa edilmiş, onarılmış veya ilaveler yapılmak suretiyle katkı sağlanmış vakıf kültür varlıkları, vakıf yoluyla meydana gelmiş sayılır" ibareleri eklendi.

Vakıflara tescilin kapsamı genişletildi

Bu değişikliğin, vakıf kültür varlıklarının değerlendirilmesine ilişkin uygulamada kapsamı genişlettiği, "böylece taşınmazın doğrudan vakıf yoluyla meydana gelmiş olması şartının fiilen esnetildiği, geçmişte vakıflar tarafından onarım görmüş olması, Vakıflar tarafından desteklenmiş olması, herhangi bir dönemde vakıflarla ilişkilendirilebilmesi gibi gerekçelerin de tescil için yeterli olmasının önünün açıldığı" yorumları yapıldı.

Böylece, doğrudan vakıf eseri olmayan bazı taşınmazların da geçmişteki sınırlı müdahaleler veya ilişkiler gerekçe gösterilerek vakıflara tesciline yol açacak hukuki zeminin oluşturulduğu belirtildi.

CHP Anayasa Mahkemesi'nde iptal davası açtı

CHP, 7565 sayılı Vakıflar Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un bazı hükümlerinin iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebiyle Anayasa Mahkemesi'nde dava açtı. Kanun'un, "belediyelerin ve üniversitelerin mali özerkliği ve mülkiyet hakkının ihlaline" neden olduğu gerekçesiyle, belediyeler bünyesindeki bazı taşınmazların vakıflara tesciline ilişkin bu düzenlemeyi de içeren bazı hükümlerinin iptali ve yürürlüğünün durdurulması istendi.

AYM, ilk incelemeyi 26 Şubat'ta tamamladı, iptal istemi esastan incelenmek üzere bekliyor

Anayasa Mahkemesi, CHP'nin başvurusunun ilk incelemesini 26 Şubat 2026'da yaptı. Yüksek Mahkeme, bir eksiklik tespit etmediği başvuruyu esastan incelemeye, yürürlüğü durdurma talebinin de esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına hükmetti. Ancak Yüksek Mahkeme, iptal istemini henüz genel kurul gündemine almadı.

İzmir Meslek Fabrikası'nın durumu

Anayasa Mahkemesi önünde esastan görüşülmeyi bekleyen kanun maddesine dayanılarak, İzmir Büyükşehir Belediyesi bünyesindeki İzmir Meslek Fabrikası binası Vakıflara geçirildi.

İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin idarea mahkemesinde açtığı iptal davası da sürerken, binanın devri nedeniyle boşaltılması tepkilere neden oldu. Belediye Başkanı Cemil Tugay ve İzmirlilerin bina önündeki eylemleri sürüyor.

Devlet arşivindeki belgelere göre, geçmişte Tuzakoğlu Un Fabrikası olarak inşa edilen yapı, özel şahıslar tarafından ticari amaçla yapıldı. Binanın herhangi bir vakıf tarafından yaptırıldığına ilişkin bir bilgi ya da belge bulunmadığı, yapının 1922 yılında İzmir Belediyesi'ne geçtiği ve 1926 yılında kamulaştırıldığı görülüyor.

"Meslek Fabrikası'nın vakıf tarafından inşa edildiğine dair herhangi bir belge yok"

TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası İzmir Şubesi de Meslek Fabrikası'nın vakıf tarafından inşa edildiğine ilişkin herhangi bir belge bulunmadığını açıkladı. Oda tarafından, "Normalde bir yapının vakıf adına tescil edilebilmesi için o vakıf tarafından yaptırıldığının kanıtlanması gerekir. Ancak burada önce tescil yapılmış, ardından araştırma başlatılmıştır. Bu, hukuki süreçlere aykırı bir uygulamadır. Devlet arşivlerinde yer alan belgeler, bu yapının vakıf dışı kişiler tarafından inşa edildiğini açıkça göstermektedir. Kamulaştırma ve kadastro süreçleri sonrasında da yapı İzmir Büyükşehir Belediyesi adına tescil edilmiştir. Tüm bu veriler ışığında Meslek Fabrikası'nın mülkiyetinin İzmir Büyükşehir Belediyesi'ne ait olduğu açıktır" açıklaması yapıldı.

Tescilin iptali istemli dava sürüyor

Belgelere göre, yapının, kadastro çalışmaları sonucunda 1940 yılında belediye adına tescilinin yapıldığı, İzmir Büyükşehir Belediyesi'nce mülkiyetle ilgili tüm işlemlerinin tamamlandığı ifade edilerek yapılan itirazlarda, Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından, yapının vakıf tarafından inşa edildiğini gösteren herhangi bir belgenin de sunulamadığı, yalnızca bir yazıyla tescil işleminin gerçekleştirildiği, bunun hukuken kabul edilemeyeceği savunuluyor. Belediyenin tescil işleminin iptaline ilişkin açtığı dava sürüyor.

Yerebatan Sarnıcı da belediyeden alındı

İzmir Meslek Fabrikası'nın belediyeden alınarak vakıflara tesciliyle ilgili itirazlar sürerken İstanbul Büyükşehir Belediyesi bünyesindeki Yerebatan Sarnıcı'nın mülkiyetinin de 5737 sayılı Vakıflar Kanunu'nun ilgili hükümleri gerekçe gösterilerek, 1 Nisan 2026 tarihi itibarıyla Vakıflar Genel Müdürlüğü bünyesindeki vakıflar adına tescil edildiği ortaya çıktı.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi, tapu kayıtlarına göre devir işleminin, Ayasofya-i Kebir, Kalıçeci Hasan Ağa, Hacı Beşir Ağa, Teşrifati Mehmet Akif Bey, Dülbentçizade Mustafa Efendi, Haremeyn, Fatih Sultan Mehmet Han (Ayasofya) ve Kanuni Sultan Süleyman Han (Kırkçeşme) vakıfları adına gerçekleştirildiğini bildirdi.

İBB de yargı yoluna başvuracak

İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne bu süreçle ilgili önceden herhangi bir resmi tebligat yapılmadığı, herhangi bir idari bildirimde bulunulmadığı ve bilinen herhangi bir mahkeme kararı ya da devam eden bir yargı süreci olmaksızın mülkiyet değişikliğinin gerçekleştirildiğini açıklayan belediye bu durumun, 1 Nisan 2026 tarihinde tapu kayıtlarının incelenmesi sırasında öğrenildiğini kaydetti. İstanbul Büyükşehir Belediyesi, söz konusu mülkiyet devrine ilişkin tüm hukuki haklarını kullanacağını ve süreci yargı nezdinde takip edeceğini de açıkladı.