GÖRÜŞ-Gazze diplomasisi ve Türkiye-Körfez ilişkilerinin geleceği - Son Dakika
Güncel

GÖRÜŞ-Gazze diplomasisi ve Türkiye-Körfez ilişkilerinin geleceği

GÖRÜŞ-Gazze diplomasisi ve Türkiye-Körfez ilişkilerinin geleceği

ORSAM Körfez Koordinatörü Gökhan Ereli, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 30 Kasım Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve 4-5 Aralık Katar ziyaretlerini, Körfez-Türkiye ilişkilerinin temmuzdan beri seyrini ve İsrail meselesinde Türkiye ve Arap ülkelerinin birlikte yürüttükleri diplomasiyi AA...

06.12.2023 12:38  Güncelleme: 17:16
Twitter'da Paylaş Facebook'da Paylaş WhatsApp'da Paylaş

ORSAM Körfez Koordinatörü Gökhan Ereli, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 30 Kasım Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve 4-5 Aralık Katar ziyaretlerini, Körfez- Türkiye ilişkilerinin temmuzdan beri seyrini ve İsrail meselesinde Türkiye ve Arap ülkelerinin birlikte yürüttükleri diplomasiyi AA Analiz için kaleme aldı.

***

Türkiye-Körfez ilişkilerinde 2021 ile birlikte Suudi Arabistan, BAE ve Bahreyn ile meydana gelen siyasi normalleşme hamleleri, kısa süre içinde üst düzey ziyaretlerle yerini ilişkilerin konsolidasyonuna bıraktı. Bu süre zarfında birçok defa Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, BAE Devlet Başkanı Muhammed bin Zayid Al Nahyan ve Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani Türkiye'ye ziyaretler gerçekleştirmiş, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da Cidde, Abu Dabi, Dubai ve Doha'ya çalışma ziyaretleri düzenlemişti.

Temmuz ayında Suudi Arabistan, BAE ve Katar'a gerçekleştirilen ziyaretlerin ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan, BAE'deki Dünya İklim Eylemi Zirvesi (COP28), Katar'da Yüksek Stratejik Komite'nin 9. Toplantısı ve Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) 44. Zirvesi'ne misafir olarak katılmak amacıyla Dubai'ye ve ardından Doha'ya gitti.

Temmuzdan aralık ayına ne değişti?

Temmuz ayında Cumhurbaşkanı Erdoğan ve beraberindeki heyetin Cidde, Abu Dabi ve Doha ziyaretlerinde öne çıkan temel hususlar karşılıklı ticaret hacimlerinin artırılması, ekonomik yatırımların planlanması, güvenlik ortaklığı ve savunma sanayisi gibi meselelerdi. Suudi Arabistan ziyaretinde 5 alanda anlaşmalar imzalanırken, Türkiye ve Suudi Arabistan arasındaki iş çevreleri arasındaki etkileşimin artırılmasının yolları aranmıştı. Suudi Arabistan'ın Türkiye ile güvenlik ortaklığı ilişkilerini perçinler nitelikte bir karar ise Türkiye'den 5-7 milyar dolar düzeyinde askeri teçhizat tedarikinin teslimatını içeren anlaşmanın imzalanmasıydı.

Bu çerçevede Katar, Bahreyn, BAE, Kuveyt gibi ülkeler ile silahlı insansız hava aracı (SİHA), taarruzi insansız hava aracı (TİHA) tedariki anlaşması yapan Türkiye, Suudi Arabistan ile benzer bir işbirliğine girdi. Bununla birlikte, Doha'da Türkiye-Katar ilişkilerinin 50. yılı münasebetiyle ortak bir bildiri yayınlandı. İki ülkenin 3'üncü ülkelerde proje bazlı işbirliği gerçekleştirmesi konusunda mutabık kalındı ve 2014-2015 döneminden bu yana Türkiye-Katar arasında neredeyse 100 işbirliği belgesi imzalandığı ifade edildi.

Bunun yanında belki de Körfez ziyaretinin en önemli gelişmelerinden birisi de BAE'nin Türkiye'ye 51,7 milyar dolarlık yatırım taahhüt ettiği anlaşmaların imzalanmasıydı. Bu çerçevede geçen süre boyunca BAE'nin Türkiye'deki farklı sektörlere yatırımları gerçekleşmeye başlarken iki ülke savunma sanayisi, yapay zeka, inşaat, altyapı, lojistik ve enerji gibi konularda işbirliğini genişletmeye başladı. Nitekim mayıs ayında da Türkiye ve BAE, ikili ticaret hacimlerini 5 yıllık süreçte 45 milyar dolara çıkarmayı hedeflediklerini açıklamışlardı.

Bölgesel çatışmalarda Türkiye-Körfez ilişkileri

Aralık ayına gelindiğinde, Türkiye-Körfez ülkeleri ilişkileri daha yoğun bir şekilde cereyan etse de bölgesel konjonktür temmuz ayındaki gibi değil. Ekim ayının ilk günlerinden itibaren İsrail'in Filistin halkına, askeri ve siyasi gruplara yönelik sivil veya asker ayırt etmeyen saldırıları, Orta Doğu bölgesinin ve Müslüman dünyanın yanı sıra uluslararası toplumun da dikkatini çekti. Saldırıların başından itibaren bölge ülkeleri arasında gerçekleştirilen ikili görüşmeler, bölgesel ve uluslararası toplantıların büyük bölümünde İsrail'in saldırılarını durdurması çağrıları, ateşkes yahut bir "insani ara"nın ilanı ve bunun yanında topyekun ateşkes çağrıları dile getirildi. Bu çerçevede, Türkiye de üye olduğu bütün bölgesel ve uluslararası örgütlerde İsrail meselesini gündeme getirdi. Cumhurbaşkanı Erdoğan İsrail'e planladığı ziyaretini iptal ettiğini duyurdu. İstanbul'da Büyük Filistin Mitingi düzenlendi ve bunun yanında Tel Aviv Büyükelçisi Şakir Özkan Torunlar istişarelerde bulunmak üzere Ankara'ya çağırıldı.

Bütün bu bölgesel siyasi konjonktür dahilinde, Dubai'de 30 Kasım'da başlayan ve 12 Aralık'a kadar devam edecek olan Dünya İklim Eylemi Zirvesi münasebetiyle Cumhurbaşkanı Erdoğan ve BAE Devlet Başkanı Muhammed bin Zayid Al Nahyan oturum aralarında bir görüşme gerçekleştirdi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, BAE'li mevkidaşı ile görüşmesinde İsrail'in Gazze saldırıları karşısında İslam dünyasının birlik içinde hareket etmesi gerektiğini ifade etti ve iki lider Türkiye-BAE ilişkilerini ele aldı.

BAE, 7 Ekim'den bu yana İsrail-Filistin konusunda İsrail'i diplomatik anlamda tanıyan Arap ülkelerinden birisi olarak Filistinlilerin haklarının savunulmasının gerekliliğini ifade ediyor. Bununla birlikte Filistin'e yönelik insani yardım kampanyası olan Cesur Şövalye 3 kapsamında da Mısır'ın El- Ariş Havalimanı'na yardım uçaklarını gönderiyor. Fakat bu çerçevede BAE'nin, gerek Kuveyt ve Yemen gibi Körfezli ve Arap Yarımadası'ndaki ülkelere oranla, yahut Cezayir gibi Kuzey Afrika ülkelerine oranla İsrail meselesinde daha ortaya yolcu bir tutum sergilediğini söylemek gerekiyor. Öyle ki İsrail'e siyasi, askeri ve ekonomik anlamda en yakın olandan ve en uzağa Körfez ülkelerini BAE, Bahreyn, Umman, Suudi Arabistan, Katar, Yemen, Kuveyt olarak sıralayabiliriz. [1]

BAE ziyaretlerinin ardından Katar'a geçen Cumhurbaşkanı Erdoğan ve beraberindeki heyetin temaslarının en önemli gündem maddeleri Türkiye-Katar Yüksek Stratejik Komitesi'nin 9. Toplantısı, ikili ilişkiler, Gazze ve 44. KİK Zirvesi oldu. İki ülke arasında kültür, çalışma ve sosyal güvenlik, sivil toplum, eğitim, sanayi ve diğer sektörlerde dahil olmak üzere 12 anlaşma imzalandı.

KİK zirvesinde ise Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye'nin uluslararası yatırımcılar açısından güvenli bir liman olduğunu, Netanyahu'nun kendi siyasi geleceğini garanti altına almak için bölge güvenliğini tehlikeye attığını ifade etti. Aynı zamanda Cumhurbaşkanı Erdoğan, Gazze'ye yönelik ateşkes çağrısını ve İsrail'in işlediği savaş suçlarının cezasız kalmaması çağrılarını KİK zirvesi kapsamında da yineledi.

Nitekim bugün de Gazze konusunda Türkiye, Mısır ve Katar'ın faaliyetlerinin ön plana çıktığı ifade edilebilir. Bu aşamada, savaşın başından bu yana ateşkes ve kalıcı çözüm çabalarında uluslararası paydaşlarının yanı sıra Arap ve Müslüman ortaklarına daha bir önem veren Türkiye'nin Körfez ülkeleri ile çabalarını uyumlaştırması, bölge açısından son derece faydalıdır. Dolayısıyla burada ilgili ziyaret sadece Türkiye ve Katar'ın ikili ilişkileri açısından değil Arap Birliği, İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) ve KİK gibi bölgesel örgütlerin de çatışmaların çözülebileceği önemli platformlar olarak görüldüğünü göstermesi açısından önemlidir. Nitekim geçen dönemde toplanan Arap-İslam Zirvesi'nin ardından ilgili dışişleri bakanlarından oluşan bir temas grubu oluşturuldu ve bu grup İsrail-Filistin konusunda İİT ve Arap ülkelerinin hassasiyetlerini Pekin, Moskova ve Washington gibi nüfuzlu başkentlerde ifade etti.

Çıkarımlar, beklentiler, olasılıklar

Bütün bu çerçevede, Türkiye-Körfez ilişkilerinin yakın dönemde normalleşmeye ve ardından konsolidasyona geçtiği görüldü. Üst düzey ziyaretlerle perçinlenen Türkiye-Körfez ilişkileri şimdilerde ise Orta Doğu'nun kemikleşmiş sorunlarından birisi olan İsrail-Filistin meselesi gibi bölgesel çatışmalar ile test ediliyor. Bu aşamada, Türkiye ve Körfez ülkelerinin gerek ikili ilişkilerinde gerekse üye olunan bölgesel ve uluslararası platformlarda tutumlarını uyumlulaştırmaya çalıştıkları, insani yardım, ateşkesin sağlanması ve Gazze'nin yeniden yapılandırılması gibi konularda başı çekmek istedikleri görülüyor. İsrail'in Gazze'ye yönelik temelsiz ve hukuksuz saldırıları, aynı zamanda Türkiye-Körfez ilişkileri açısından da dikkate değer bir ortaklığı ifade ediyor. Sürecin nasıl şekil alacağını ise ABD ve Batı'nın İsrail'e baskı yapabilme kapasiteleri, Arap ve Müslüman dünyasının İsrail'i caydırabilme yetenekleri ve her şeyden önce insani bir sorumluluk olan Gazze'deki saldırıların durdurulması çağrısının sürekli yinelenmesi belirleyecek.

[1] Gökhan Ereli, "Körfez-İsrail İlişkileri: Tarihsel Eğilimler, Politika Öncelikleri ve Farklılıkların Evrimi", Milim Analiz, 18 Kasım 2023. https://milimanaliz.com/korfez-israil-iliskileri-tarihsel-egilimler-politika-oncelikleri-ve-farkliliklarin-evrimi/

[Gökhan Ereli, ORSAM Körfez Çalışmaları Koordinatörü, ODTÜ Uluslararası İlişkiler Doktora Adayı]

• Makalelerdeki fikirler, yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editöryal politikasını yansıtmayabilir.

Kaynak: AA

Son Dakika Güncel GÖRÜŞ-Gazze diplomasisi ve Türkiye-Körfez ilişkilerinin geleceği - Son Dakika

Sizin düşünceleriniz neler ?

  • Komşularıyla otopark tartışması yaşayan çift hakkında dava açıldı
    13:20 Komşularıyla otopark tartışması yaşayan çift hakkında dava açıldı

    Engin ve Dilan Polat, evlerinde verdiği doğum günü partisi nedeniyle komşularıyla yaşadıkları otopark tartışması sonucunda hapis istemiyle dava açıldı. İddianamede, çiftin komşularının evini basıp tehdit ettikleri iddia ediliyor. Dilan Polat için 8 yıl 4 aya, Engin Polat için ise 11 yıl 4 aya kadar hapis cezası isteniyor.

  • Bursa'da haritalarda yer almayan fay keşfedildi! 7,3 büyüklüğünde deprem tehlikesi
    13:17 Bursa'da haritalarda yer almayan fay keşfedildi! 7,3 büyüklüğünde deprem tehlikesi

    Bursa'da daha önce haritalarda yer almayan 95 kilometre uzunluğunda Kayapa-Yenişehir Fayı keşfedildi. Yeni keşfedilen fayın 7,3 büyüklüğünde bir deprem üretebileceği belirtiliyor.

  • Partilerin oy oranı ne? Son seçim anketinden sürpriz sonuçlar çıktı
    12:59 Partilerin oy oranı ne? Son seçim anketinden sürpriz sonuçlar çıktı

    ASAL Araştırma tarafından 2 bin kişi ile yapılan "Bu pazar bir milletvekili seçimi olsa hangi siyasi partiye oy verirsiniz?" anketinden sürpriz sonuçlar çıktı. AK Parti'nin yüzde 34.4 ile ilk sırada yer aldığı araştırmada CHP'nin oyu yüzde 23.2 olarak belirlendi. 14 Mayıs seçimlerinde CHP kontenjanından milletvekili çıkaran DEVA ve Gelecek Partisi'nin ise listeye girememesi dikkat çekti.

  • Maden şirketinin ülke müdüründen skandal savunma: Uyarı e-postasını faciadan 3 gün sonra gördüm
    12:35 Maden şirketinin ülke müdüründen skandal savunma: Uyarı e-postasını faciadan 3 gün sonra gördüm

    Erzincan'da 9 işçinin toprak altında kaldığı faciayla ilgili soruşturma kapsamında gözaltına alınıp serbest bırakılan şirketin Türkiye'deki müdürü C.Y.D. ifadesinde "Olaydan 2 saat önce bölgede çatlakların olduğuna dair I.R.G. bilgilendirme amaçlı fotoğraf attı ve önlem aldığına dair mail attı. Bu maili yurt dışındaki saat farkı nedeniyle görmemiştim. Olaydan sonra direktör arkadaşların uyarması ile olaydan 3 gün sonra maili gördüm" dedi.

  • Belediye başkan adayı, canlı yayında olduğunu unutup jandarma komutanına küfretti
    12:25 Belediye başkan adayı, canlı yayında olduğunu unutup jandarma komutanına küfretti

    31 Mart seçimleri için AK Parti tarafından Niğde'nin Hacıabdullah beldesinde aday gösterilen Babaoğlan Altun, bir sosyal medya platformundan canlı yayınlanan konuşması sırasında jandarma komutanına "o.... ç....." dedi. Altun, toplantıya katılanların "Canlı yayındayız" şeklinde hatırlatma yapmaları üzerine "Olsun, hak etti" karşılığını verdi.

  • Süper Lig'de 2024-2025 sezonunun başlangıç tarihi belli oldu
    12:17 Süper Lig'de 2024-2025 sezonunun başlangıç tarihi belli oldu

    TFF, Süper Lig'de 2024-2025 sezonunun başlangıç tarihini açıkladı. Trendyol Süper Lig ve Trendyol 1. Lig 9, 10, 11 ve 12 Ağustos 2024 tarihlerinde oynanacak maçlarla başlayacak.

  • Küfürlü şeriat paylaşımı yapan Feyza Altun hakkında istenen ceza belli oldu
    12:04 Küfürlü şeriat paylaşımı yapan Feyza Altun hakkında istenen ceza belli oldu

    Küfürlü şeriat paylaşımı nedeniyle gözaltına alındıktan sonra serbest bırakılan avukat Feyza Altun hakkında 3 yıla kadar hapis cezası istemiyle iddianame düzenlendi.

  • Türkiye'de casusluk yapan 10 şüpheli kıskıvrak yakalandı
    12:03 Türkiye'de casusluk yapan 10 şüpheli kıskıvrak yakalandı

    İçişleri Bakanlığı, Türkiye'de casusluk faaliyetleri kapsamında elde ettikleri bilgi ve belgeleri Fransa ve Çin istihbarat servislerine aktardıkları belirlenen 10 şüphelinin yakalandığını bildirdi. Şüpheliler arasında kendini sözde aktivist ve gazeteci olarak tanıtan Ahmed Katie de bulunuyor. Katie'nin, Türkiye'deki siyasi partilerle irtibat kurmaya çalıştığı ve Türk devlet yetkililerinden sözde tehditler aldığını ileri sürdüğü belirlendi. Ayrıca, Katie'nin Fransız istihbaratının direktifleriyle Türkiye'deki faaliyetlerini Halep Dostları Topluluğu yöneticileri üzerinden ilettiği tespit edildi. Çin istihbarat birimine bilgi aktaran 7 şüpheliye de operasyon düzenlendi ve çok sayıda dijital materyal ile para ve silah ele geçirildi.


Advertisement