Fidan: İran'da İsrail'in Beklediği Son Olmayacak

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İran'daki gelişmelere ilişkin, " İsrail'in beklediği bir sonun olmayacağını kesinlikle görüyorum. Yani İran halkı hangi konuya kimin için ve ne kadar tepki koyacağını bilir." dedi.

Fidan, TRT Haber canlı yayınında gündemi değerlendirdi.

Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Katar gibi ülkelerin "ellerindeki imkanları bir araya gelerek kullandıkları zaman ne kadar hayırlı işler üretebileceklerini birçok alanda gördüğünü" kaydeden Fidan, "Özellikle Filistin Temas Grubu'nda bu ülkelerin bir araya gelmesi birçok şeyi üretiyor. Yeni dönemde de artık aramızdaki kırgınlıkları, problemleri bir kenara bırakarak kendi aramızda güvenliğe dayalı bir platform kurarak gündemimizi ilerletmemiz gerekiyor. Artık bölgemiz dışarıdan kurtarıcı bekleme dönemini kapatmalı." ifadelerini kullandı.

Fidan, bölgede artık bir "domine etme kültürünün olmaması" gerektiğine işaret etti.

Bakan Fidan, "Suudi Arabistan'la Birleşik Arap Emirlikleri arasındaki gerilimin bir an önce sonlanması fevkalade önemli. Bu iki değerli ülkenin bir araya gelip sorunları çözmede işbirliği yapması gerekli." yorumunu yaptı.

Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır gibi büyük bölge ülkelerinin nitelikli işbirliği yapmasının önemine işaret eden Fidan, "Arap dünyasındaki klasik sorunların bir an önce çözülüp, Araplarla ilgili o genel kabul edilmiş çözümsüzlük ve umutsuzluk algılarının da ortadan kalkması gerekiyor." diye konuştu.

Fidan, bunun için gerekli olan bütün imkan ve şartların mevcut olduğuna inandığını dile getirdi.

"(Rusya-Ukrayna) Şu anda (ateşkese) hiç olmadığı kadar yakınız"

Rusya-Ukrayna arasında ateşkesin yakın olup olmadığına ilişkin soruya yanıt veren Fidan, "Çalışmalar neticesinde şu anda (ateşkese) hiç olmadığı kadar yakınız ama bu yakınlık olması gereken yakınlık mı, idealine kıyaslandığı zaman? Yani realitede olmadığı kadar yakınız, en yakın olduğumuz an bu an fakat idealizme baktığınız an gerçekten çok yakın mıyız?" şeklinde konuştu.

Fidan, iki temel sorunun bulunduğunu belirterek, bunlardan birinin Donetsk olduğunu söyledi.

Bakan Fidan, "Yapılacak olan bir anlaşma sadece Ukrayna ile Rusya arasında olacak bir anlaşma değil, aynı zamanda Avrupa ile Rusya arasındaki bir barış anlaşması olacak." değerlendirmesinde bulundu.

Avrupa'nın güvenliğiyle ilgili birtakım konuların da bulunduğunu kaydeden Fidan, Avrupa'nın Rusya ile barış sağlaması için ABD'nin garantörlüğüne ihtiyaç duyduğunu, ABD'li yetkililerin de bunu belli bir noktaya kadar garanti edebileceklerini söylediğini dile getirdi.

Fidan, ateşkes olması durumunda bu ateşkesle ilgili üç hususun bulunduğunu belirterek, bunlardan birinin ateşkesin gözetlenmesi olduğunu ve Paris'teki toplantıda bunun sunumunun yapıldığını aktardı.

Öte yandan Ukrayna'nın savunma gücünün temin edilmesi ve taarruz olması durumunda anlaşmanın hilafına nasıl bir mukavemet gösterileceği hususlarının bulunduğunu anlatan Fidan, askeri planlamaların çerçevesini bunların oluşturduğunu kaydetti.

"Yapılan planlama çalışmalarında Karadeniz güvenliğinin sorumluluğu Türkiye'de"

Bakan Fidan, Karadeniz'in güvenliğinin önemine işaret ederek, "Karadeniz'in güvenliği fevkalade önemli ve Karadeniz'deki NATO üyesi en büyük ülke olarak burada ana sorumluluğu Türkiye'nin üstlenmesi gerekiyordu. Cumhurbaşkanımız da (Recep Tayyip Erdoğan) silahlı kuvvetlere bu noktada gerekli müzakere talimatlarını vermişti." ifadelerini kullandı.

Bakanlık olarak bu müzakereleri yürüttüklerini bildiren Fidan, "Şimdi yapılan planlama çalışmalarında Karadeniz güvenliğinin sorumluluğu Türkiye'de, yani bir barış anlaşması olması durumunda." diye konuştu.

Fidan, tarafların Karadeniz'de anlaşmanın hilafına, birbirinin güvenliğine halel getirecek şekilde davranmaması gerektiğini belirterek, "Bunun da gözetlenmesi gerekiyor. Türkiye, müttefikleriyle beraber burada ciddi rol oynayabilir diye düşünüyoruz." dedi.

Venezuela

ABD'nin Venezuela'ya yönelik hava saldırılarıyla eş zamanlı olarak Devlet Başkanı Nicolas Maduro'yu alıkoymasını nasıl değerlendirdikleri sorusuna yanıt veren Fidan, Türkiye'nin bu olayın çok öncesinden itibaren Venezuela'daki gelişmeleri takip ettiğini söyledi.

Trump'ın iktidara gelmesiyle beraber bir özel temsilci ataması olduğunu ve ABD ile Venezuela arasında görüşmelerin yapıldığını ifade eden Fidan, şunları kaydetti:

"Bizden de gelip bu konuda görüş istediler, yardım istediler o dönem. Gerekli yardım ve arabuluculuk, kolaylaştırıcılık konusunda biz de elimizden geleni yaptık, yani bundan 8-10 ay önce. Çünkü sorunun bir an önce bitmesi önemli, bunun daha da fazla yaygınlaşmaması önemli. Ama sonradan gördük ki bu konuşmalar hiçbir yere gitmiyor. İki ülke arasında bir anlaşmazlık tırmanıyor. Yetmiyormuş gibi başka ülkeler de Venezuela'ya yaptırım uyguluyor, tanımıyorlar. En son saydığımda 70'e yakın ülke tanımıyordu Maduro yönetimini."

Fidan, Türkiye'nin telkinlerinin sürekli sorunların diplomatik yolla çözülmesi olduğunu belirterek, ancak "olayın müzakereden çıktığını ve savaş moduna döndüğünü" dile getirdi.

Son aylarda ABD'nin Venezuela'ya yönelik askeri hareketliliğine değinen Fidan, "Amerika artık güç kullanmaya başlamıştı ve daha sonra kendi aralarındaki müzakerelerin bir noktada yürümemesi bu savaşı durdurmadı ve maalesef o istenmeyen olayla sonuçlandı." şeklinde konuştu.

Bakan Fidan, bugün ABD'li heyetin Venezuela'ya gittiğini hatırlatarak, şöyle devam etti:

"Bugün baktım Amerikalı heyet oraya gidiyor. Yeni yönetimle de görüşmeleri başlamış. Amerika'nın yaptığı burada diğer harekatlardan farklı olarak yönetime dokunmadı, sisteme de dokunmadı. Sonuçta çünkü oradan çıkacak alternatif enkazı, maliyeti, yani Afganistan'da ve Irak'ta olduğu gibi taşımak istemedi, anlaşılan o. Oradan çıkan dersler var. Burada sadece amacına ulaşmak için askeri yöntemi daha farklı şekilde kullandığını görüyoruz kendi Güney Yarım Küresi'nde. Ama öncesinde tabii yürüyen görüşmeler vardı, yakından takip ettiğimiz konular vardı."

"(Maduro) Böyle bir teklifle biz muhatap olmadık"

Fidan, ABD'nin Maduro'ya "İstediğin yere gidebilirsin, yerini istediğine bırakabilirsin ama biz seninle çalışmayacağız" mesajını verip askeri harekatı tırmandırdığını söyledi.

Bakan Fidan, "Bize şöyle bir soru ve teklif gelmedi hiçbir zaman için. Maduro bizi arayıp, 'Ben Türkiye'ye gelmek istiyorum, beni kabul eder misiniz?' Böyle bir şey yok. veya birisi başkasını arayıp, 'Maduro size gelsin mi, kabul ediyor musunuz?' Böyle bir teklifle biz muhatap olmadık. Ama Maduro'ya yapılan teklifler var, o tekliflerden haberdarız. Maduro'ya birileri, biz bilmiyoruz hangi ülkeleri söylüyorlar, söylemiyorlar ama Maduro'ya çıkması gerektiğini söyleyen teklifler var. Ama bize birilerinin, 'Resmi veya gayriresmi bunu alır mısınız? diye böyle bir şeyi yok. Bunu Cumhurbaşkanımız en yüksek ağızdan söyledi." değerlendirmesini yaptı.

"İsrail'in beklediği bir sonun olmayacağını kesinlikle görüyorum"

Fidan, İran'daki gelişmeleri nasıl değerlendirdiğinin sorulması üzerine, İran'daki gösterilerin aynı zamanda yurt dışından, İran'ın rakipleri tarafından da manipüle edildiğini belirterek, İsrail Dış İstihbarat Servisi Mossad'ın bunu gizlemediğini, kendi internet hesaplarından İran halkını ayaklanmaya çağırdığını dile getirdi.

Benzer çağrıların daha önce de görüldüğünü ancak İran halkının farklılıkları bir kenara bırakıp düşman saldırısı karşısında birleştiğini aktaran Fidan, "Ama burada savaşın olmadığı bir ortamda başka sahici sıkıntıların reaksiyona yol açtığı bir ortamda İsrail'in bunu değerlendirmeye çalıştığını da görüyoruz. Bu tabii ki rejime çok güçlü mesaj veriyor. Rejimin ben bunu alacağından eminim." görüşlerini paylaştı.

Fidan, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın da bu noktada yaptığı açıklamaların olduğunu anımsatarak, "Ama İsrail'in beklediği bir sonun olmayacağını kesinlikle görüyorum. Yani İran halkı hangi konuya kimin için ve ne kadar tepki koyacağını bilir." dedi.

İsrail'in bunu fırsat bilip İran'a yeniden saldırı ihtimalini nasıl değerlendirdiğinin sorulması üzerine Fidan, şu yanıtı verdi:

"İsrail'in özellikle (İsrail Başbakanı Binyamin) Netanyahu'nun bu konuda bir isteğinin olduğunu herkes biliyor. Yani bu bir sır değil. Yani bu konuda kendisinin birtakım müttefiklerden başta Amerika olmak üzere güvenceler almadan farklı yaptırımları ve sonuçları olabilecek bir savaşa girmekten de imtina ettiğini görüyoruz. Şimdi buna girmek için de kendince lobi yaparak bu ülkeleri yanına çekip buradan bir tabiri caizse yeşil ışık alıp bir harekat yapma yönünde bir talebinin olduğunu biliyoruz."

Fidan, Türkiye'nin İran halkının hiçbir şekilde zarar görmemesini, bir taarruza uğramamasını ve özellikle ABD ve Batı ile var olan sorunların bir an önce müzakere yoluyla halledilmesini arzuladığını vurgulayarak, "Benim başka bir endişem de yani İran böyle bir müzakere yoluna girdiği zaman zaman zaman şöyle de oluyor. Bu sefer İran'a kabul edemeyeceği derecede ileri şartlar sürülüyor. Bu da bir noktada aslında yani İran'ı anlaşmamaya itmek gibi bir durumu ortaya çıkartıyor." diye konuştu.

Burada sahici bir anlaşma niyetinin önemine işaret eden Fidan, "Daha kilit aktörler nezdinde, başta Amerikalılar olmak üzere İran'la her iki tarafın da kazancına sonuçlanabilecek bir anlaşmanın olmasının biz destekçisiyiz çünkü bölgenin istikrarı buradan geçiyor." ifadelerini kullandı.

Fidan, İran'ın artık bölge ülkeleriyle "çok sahici bir uzlaşı ve işbirliği içerisine" girmesi gerektiğini belirterek, sözlerini şu şekilde sürdürdü:

"İran'ın bu konuda gerçekten çok sahici bir çaba koymaya ihtiyacı var. Bu gerçekleri anlaması lazım. Bütün dünya kendi doğru perspektifinizden dönecek diye bir şey yok. Herkesin doğrusu var. Herkesin doğrularının ortak noktasında bir yere gidebilmemiz lazım. Bunu başarabiliyor olmamız lazım. Bu noktada Cumhurbaşkanımızın gerçekten bölgede varlığı, dirayetli liderliği herkes için bir fırsat. Ben onlara diyorum, 'Bunu değerlendirin.' Bu fırsat bir daha kimsenin eline geçmez, bizlerin de eline geçmez. Bunun kıymetini bilelim." değerlendirmesini yaptı.

(Sürecek)